Uit respect voor overledenen
Geschreven door R.M. Belder Datum: 21-4-2009
Bij een begrafenis wordt met waardigheid, respect, zorgvuldigheid en met speciale rituelen omgegaan met een graf, uit het oogpunt van de gevoelens van de nabestaanden en bovenal uit piёteit met de overledenen. Eigenlijk behoort dat vanzelfsprekend te zijn. Nabestaanden mogen dit verlangen en bovendien betalen zij daarvoor ook een bepaald tarief aan begrafenisrechten en niet te vergeten de onderhoudskosten van het graf.
De doorsnee Nederlander gaat er ook - zeer terecht - vanuit dat er op verantwoorde wijze wordt omgegaan met het graf van de overledene. Dat geldt ook voor de stoffelijke resten wanneer graven t.z.t. moeten worden geruimd. In de wet op de Lijkbezorging is dat allemaal geregeld. Bovendien zijn er in het modelreglement van de VKB op het beheer van kerkelijke begraafplaatsen, bepalingen opgenomen waarin voor deze zorgvuldigheid bij ruiming speciale aandacht wordt gevraagd.
Knekelputten
Maar in ons land wordt niet in alle situaties met deze zorgvuldigheid op correcte wijze omgegaan. De praktijk geeft namelijk aan dat bij sommige begraafplaatsen, deze zorgvuldigheid soms ontbreekt, niet direct uit opzet maar meer uit onnadenkendheid of gebrek aan professionaliteit.
Wanneer begraafplaatsen ertoe overgaan om graven te ruimen, dan schrijft de Wet op de lijkbezorging o.m. voor dat eventuele stoffelijke resten die zich in het te ruimen graf bevinden, op een zorgvuldige wijze worden begraven in een z.g. verzamelgraf, ook wel knekelput genoemd. De term ‘begraven’ geeft derhalve duidelijk aan dat deze stoffelijke resten van de graven die geruimd worden bij elkaar worden gezet in een ‘nieuw’ graf. Dat is de strekking van de Wet op de lijkbezorging, terwijl ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg in haar inspectierichtlijn daarover van belang zijnde informatie vermeldt. Bij ruiming geldt, aldus de inspectierichtlijn, onder meer dat ‘onvolledig geskeletteerde resten op zorgvuldige wijze ter aarde worden besteld’.
Onzorgvuldig omgang met restanten
Toch blijkt dat de praktijk bij gemeentelijke begraafplaatsen – van onze kerkelijke begraafplaatsen zijn daarvan ‘gelukkig’ geen gevallen bekend – in een aantal gevallen te wensen overlaat. Het is voorgekomen dat ingeval van ruiming van graven de aanwezige stoffelijke restanten, overblijfselen van opgegraven kisten, kistbekleding e.d. met een kruiwagen in een put werden gedeponeerd die afgedekt werd met een scherm of ander afdekkleed. Bij stormachtig weer waaide dat scherm of kleed van het graf met als gevolg dat de beenderen, soms met restanten van de kist of kistbekleding, geheel zichtbaar kwamen te liggen. Voor de argeloze bezoeker een onthutsend en pijnlijk gezicht. Een dergelijke situatie is in strijd met onze normen en waarden, kortom met alles wat te maken heeft met respect voor en piëteit met de nabestaanden en overledenen.
Dergelijke weerzinwekkende beelden die zich op bepaalde gemeentelijke begraafplaatsen voordeden, waren voor de heer J.F. M. Holdorp uit Leusden, die dergelijke wantoestanden op een gemeentelijke begraafplaats constateerde, aanleiding hiertegen actie te ondernemen. Hij richtte in 2003 het Comité van Waakzaamheid (CvW) op. Dat comité spant zich in om in het kader van de regelgeving ervoor te pleiten dat op Nederlandse begraafplaatsen een zorgzame gedragslijn en ethische waarden tot norm worden verheven.
Nieuwe regelgeving
Het CvW, dat geen actiegroep maar een ‘argumentengroep’ is, is niet tegen het ruimen van graven, maar is van mening dat dit alleen mag plaatsvinden wanneer strikt aantoonbaar is dat dit noodzakelijk is. Het CvW verricht onderzoek naar mogelijke alternatieve oplossingen en randvoorwaarden. Wanneer volgens het CvW ruiming strikt noodzakelijk is dan dient dit zo geregeld te worden dat stoffelijke resten per graf worden verzameld en b.v. in kartonnen boxen worden gedaan om vervolgens deze dozen in een verzamelgraf bij te zetten.
Er werd vervolgens contact met de politiek opgenomen. Het resultaat was dat bij de behandeling van de Wet op de lijkbezorging (2008) in de Tweede Kamer een amendement is ingediend dat de minister de mogelijkheid biedt om nadere regels op te stellen met als doel misstanden bij het ruimen van graven en het gebruik van knekelputten te voorkomen. Voorlopig is besloten dat de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) mogelijk in overleg met de LOB (Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen) en het hierboven genoemde CvW als eerste de gelegenheid wordt gegeven om gezamenlijk tot regels te komen met betrekking tot het ruimen van graven en hoe met verzamelgraven (knekelputten) dient te worden omgegaan. Mocht dat niet lukken dan zal de minister met aanvullende regelgeving komen. Al met al een mooi succes voor het CvW van de heer Holdorp.
Er werd vervolgens contact met de politiek opgenomen. Het resultaat was dat bij de behandeling van de Wet op de lijkbezorging (2008) in de Tweede Kamer een amendement is ingediend dat de minister de mogelijkheid biedt om nadere regels op te stellen met als doel misstanden bij het ruimen van graven en het gebruik van knekelputten te voorkomen. Voorlopig is besloten dat de VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) mogelijk in overleg met de LOB (Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen) en het hierboven genoemde CvW als eerste de gelegenheid wordt gegeven om gezamenlijk tot regels te komen met betrekking tot het ruimen van graven en hoe met verzamelgraven (knekelputten) dient te worden omgegaan. Mocht dat niet lukken dan zal de minister met aanvullende regelgeving komen. Al met al een mooi succes voor het CvW van de heer Holdorp.
Situatie in kerkelijke gemeenten
Bij de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer (VKB) zijn geen gevallen bekend dat door beheerders van kerkelijke begraafplaatsen op dergelijke onzorgvuldige wijze wordt omgegaan met stoffelijke resten van overledenen. Ook het CvW heeft daar geen aanwijzingen voor.
In de eerste plaats is het zo dat men bij veel kerkelijke begraafplaatsen het begrip ‘ruiming’ niet toepast. Veel kerkelijke gemeenten zijn van mening dat het graf onaangetast dient te blijven uit piëteit jegens de overledenen. Verschillende beheerders van kerkelijke begraafplaatsen stellen zich op het standpunt dat het een kerkelijke taak is er voor te zorgen dat het graf onaangetast blijft tot aan de ‘jongste dag’.
Maar er zijn ook kerkelijke begraafplaatsen waar men zich door de beperkte ruimte tot begraven genoodzaakt ziet, zoals dat bij veel gemeentelijke begraafplaatsen het geval is, op een gegeven moment tot ruiming over te gaan. In dat geval biedt het modelreglement van de VKB voldoende informatie over de vraag hoe om te gaan met de stoffelijke resten. Dat reglement geeft aan dat in dat soort gevallen deze stoffelijke resten opnieuw begraven dienen te worden. Uiteraard kijkt de VKB met belangstelling uit naar de nieuwe regelgeving van de VNG en zal zij zo nodig het modelreglement daarop aanpassen.
In de eerste plaats is het zo dat men bij veel kerkelijke begraafplaatsen het begrip ‘ruiming’ niet toepast. Veel kerkelijke gemeenten zijn van mening dat het graf onaangetast dient te blijven uit piëteit jegens de overledenen. Verschillende beheerders van kerkelijke begraafplaatsen stellen zich op het standpunt dat het een kerkelijke taak is er voor te zorgen dat het graf onaangetast blijft tot aan de ‘jongste dag’.
Maar er zijn ook kerkelijke begraafplaatsen waar men zich door de beperkte ruimte tot begraven genoodzaakt ziet, zoals dat bij veel gemeentelijke begraafplaatsen het geval is, op een gegeven moment tot ruiming over te gaan. In dat geval biedt het modelreglement van de VKB voldoende informatie over de vraag hoe om te gaan met de stoffelijke resten. Dat reglement geeft aan dat in dat soort gevallen deze stoffelijke resten opnieuw begraven dienen te worden. Uiteraard kijkt de VKB met belangstelling uit naar de nieuwe regelgeving van de VNG en zal zij zo nodig het modelreglement daarop aanpassen.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
