De Groninger cultuurschat — Kerken van 1000 tot 1800
Geschreven door Vkb Datum: 15-3-2009
Groningen en oude kerken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Overal in het open, vlakke landschap doemen de torens op die sinds eeuwen het silhouet van de dorpen bepalen. Met hun felrode kleur vallen ze op tussen de groene velden. Binnen springen fascinerende muurschilderingen in het oog en betoveren klankrijke orgels de oren.
Over de oude kerken in de provincie Groningen is al veel geschreven en gepubliceerd. Verschillende boeken bieden kwantitatieve inventarisaties van allerlei gegevens. Wat echter nog ontbreekt, is een antwoord op de kwalitatieve vraag wat de hoogtepunten van het Groninger kerkelijk cultuurgoed zijn. Justin Kroesen en Regnerus Steensma, die de redactie van het boek vormen, geven met overige auteurs in de uitgave “De Groninger cultuurschat
— Kerken van 1000 tot 1800” antwoord op deze vraag en scheppen daarmee een canon van het Groninger kerkelijk cultuurgoed.
Veelzijdige cultuurschat
In de titel van dit boek is het bezit aan monumentale kerken aangeduid als de cultuurschat van Groningen. Uniek in Nederland zijn de Groninger kerken door hun eigen architectuur met rijke baksteenversieringen, door hun grote aantal middeleeuwse muur- en gewelfschilderingen, door hun rijke houtsnijwerk aan herenbanken en preekstoelen, door hun monumentale orgels en door hun herinneringen aan de adel in monumenten en rouwborden. Het is juist de combinatie van deze kwaliteiten die Groningen op het terrein van de oude kerken in Nederland zo uniek maakt. Een veelzijdige cultuurschat van de eerste orde.
In dit boek staan centraal de (vaak) middeleeuwse kerken en hun protestantse inrichting. Als eindpunt is het jaar 1800 gekozen, een moment van grote culturele en maatschappelijke veranderingen. De Franse tijd betekende het eindpunt van een lange ontwikkeling van toenemende rijkdom, eerst toen de kerken katholiek waren en daarna opnieuw onder de protestanten. Dit neemt niet weg dat er ook nadien in Groningen verscheidene kwaliteitsvolle kerken zijn gebouwd, bijvoorbeeld in de stijl van de neogotiek, waarvan verschillende met gebrandschilderde ramen. Het is te hopen dat er in een toekomstig boek ook aan deze kerken aandacht wordt besteed.
Gebouwen, schilderingen en snijwerk moet men vooral bekijken: een beschrijving in woorden is onvoldoende. Daarom is dit boek geïllustreerd met vele foto’s in kleur, waarin zowel totaalbeelden als details tot hun recht komen. Deze opzet biedt voortreffelijke mogelijkheden voor een optimale wisselwerking tussen woord en beeld. Juist daardoor is de inhoud, geschreven door vooraanstaande experts, ook geschikt voor een breed publiek.
In dit boek staan centraal de (vaak) middeleeuwse kerken en hun protestantse inrichting. Als eindpunt is het jaar 1800 gekozen, een moment van grote culturele en maatschappelijke veranderingen. De Franse tijd betekende het eindpunt van een lange ontwikkeling van toenemende rijkdom, eerst toen de kerken katholiek waren en daarna opnieuw onder de protestanten. Dit neemt niet weg dat er ook nadien in Groningen verscheidene kwaliteitsvolle kerken zijn gebouwd, bijvoorbeeld in de stijl van de neogotiek, waarvan verschillende met gebrandschilderde ramen. Het is te hopen dat er in een toekomstig boek ook aan deze kerken aandacht wordt besteed.
Gebouwen, schilderingen en snijwerk moet men vooral bekijken: een beschrijving in woorden is onvoldoende. Daarom is dit boek geïllustreerd met vele foto’s in kleur, waarin zowel totaalbeelden als details tot hun recht komen. Deze opzet biedt voortreffelijke mogelijkheden voor een optimale wisselwerking tussen woord en beeld. Juist daardoor is de inhoud, geschreven door vooraanstaande experts, ook geschikt voor een breed publiek.
Inhoud
De inhoud van het boek, dat ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van de Stichting Oude Groninger Kerken wordt uitgegeven, bestaat o.m. uit de volgende hoofdstukken, met (tussen haakjes vermeld) de naam van de auteur
• Tufstenen en vroege bakstenen kerken. Soberheid in ronde bogen (Harry de Olde)
• Laatromaanse architectuur. Betoverende baksteenvariaties (Kees van der Ploeg)
• De Groninger gotiek. Van ranke gewelven en overvloedig licht (Justin Kroesen)
• Kerkbouw na de Reformatie. Klassieke vormentaal in statige gehoorzalen (Justin Kroesen)
• De middeleeuwse kerkinrichting. Sacrale sporen (Regnerus Steens- ma)
• Schilderingen op muren en gewelven. Van hemelpoort tot hellemuil (Saskia van Lier)
• Preekstoelen. Tussen pronkzucht en deugdzaamheid (Kees van der Ploeg)
• Avondmaalstafels en -zilver. Kerkelijk gebruik van huiselijk meubilair (Johan de Haan)
• Een lust voor oog en oor. Een wandeling door ‘de orgeltuin van Europa’ (Victor Timmer)
• Rouwborden en monumenten. De adellijke dood verbeeld (Redmer Alma)
• Heer en heraldiek. Ereplaatsen en hun beeldtaal (Kees Kuiken)
• Grafzerken. Sterfelijkheid in woord en beeld (Sascia van Lier)
Dr. R. (Regnerus) Steensma, één van de oprichters van de Stichting Oude Groninger Kerken en medesamensteller van het boek, zegt over de unieke culturele waarde van de Groninger kerken: “terecht wordt het bezit aan monumentale kerken aangeduid als dé cultuurschat van Groningen. Uniek in nederland zijn deze kerken door hun architectuur met de gevarieerde decoratie van de romano-gotiek, door hun grote aantal middeleeuwse muurschilderingen, door hun rijke houtsnijwerk aan herenbanken en preekstoelen, door hun monumentale orgels en door hun herinneringen aan de adel door monumenten en rouwborden. Het is juist de combinatie van deze kwaliteiten die Groningen op het terrein van de oude kerken zo uitzonderlijk maakt”.
Op zaterdag 22 november 2008 werd het eerste exemplaar van de Groninger cultuurschap in de Der Aa-Kerk te Groningen aangeboden aan de bekende kunsthistoricus Henk van Os. De uitgave “De Groninger cultuurschat — Kerken van 1000 tot 1800” is in een gebonden editie verschenen en kost € 29,50. Het boek heeft een staand formaat van 30 x 21,5 cm en telt 160 pagina’s, is in full colour uitgevoerd en telt meer dan 250 foto’s. ISBN 978 90 232 4482 0.
Het boek wordt uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum te Assen (tel. 0592-379555),
e-mail: info@vangorcum.nl
• Tufstenen en vroege bakstenen kerken. Soberheid in ronde bogen (Harry de Olde)
• Laatromaanse architectuur. Betoverende baksteenvariaties (Kees van der Ploeg)
• De Groninger gotiek. Van ranke gewelven en overvloedig licht (Justin Kroesen)
• Kerkbouw na de Reformatie. Klassieke vormentaal in statige gehoorzalen (Justin Kroesen)
• De middeleeuwse kerkinrichting. Sacrale sporen (Regnerus Steens- ma)
• Schilderingen op muren en gewelven. Van hemelpoort tot hellemuil (Saskia van Lier)
• Preekstoelen. Tussen pronkzucht en deugdzaamheid (Kees van der Ploeg)
• Avondmaalstafels en -zilver. Kerkelijk gebruik van huiselijk meubilair (Johan de Haan)
• Een lust voor oog en oor. Een wandeling door ‘de orgeltuin van Europa’ (Victor Timmer)
• Rouwborden en monumenten. De adellijke dood verbeeld (Redmer Alma)
• Heer en heraldiek. Ereplaatsen en hun beeldtaal (Kees Kuiken)
• Grafzerken. Sterfelijkheid in woord en beeld (Sascia van Lier)
Dr. R. (Regnerus) Steensma, één van de oprichters van de Stichting Oude Groninger Kerken en medesamensteller van het boek, zegt over de unieke culturele waarde van de Groninger kerken: “terecht wordt het bezit aan monumentale kerken aangeduid als dé cultuurschat van Groningen. Uniek in nederland zijn deze kerken door hun architectuur met de gevarieerde decoratie van de romano-gotiek, door hun grote aantal middeleeuwse muurschilderingen, door hun rijke houtsnijwerk aan herenbanken en preekstoelen, door hun monumentale orgels en door hun herinneringen aan de adel door monumenten en rouwborden. Het is juist de combinatie van deze kwaliteiten die Groningen op het terrein van de oude kerken zo uitzonderlijk maakt”.
Op zaterdag 22 november 2008 werd het eerste exemplaar van de Groninger cultuurschap in de Der Aa-Kerk te Groningen aangeboden aan de bekende kunsthistoricus Henk van Os. De uitgave “De Groninger cultuurschat — Kerken van 1000 tot 1800” is in een gebonden editie verschenen en kost € 29,50. Het boek heeft een staand formaat van 30 x 21,5 cm en telt 160 pagina’s, is in full colour uitgevoerd en telt meer dan 250 foto’s. ISBN 978 90 232 4482 0.
Het boek wordt uitgegeven door Koninklijke Van Gorcum te Assen (tel. 0592-379555),
e-mail: info@vangorcum.nl
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
