Noodzakelijke aandacht voor het niet-museaal kerkelijk
Geschreven door Vkb Datum: 15-11-2008
In de workshop Kerkelijk kunstbezit, die tijdens het
VKB-congres van 19 april 2008 werd gehouden, werd de
inleiding verzorgd door de heer mr. J.M.Chr. Klok. De
heer Klok is o.m. voorzitter van de Commissie Kerkelijke
Gebouwen van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken
en voorzitter van de Stichting Kerkelijk Kunstbezit
Nederland.<br>
De workshop werd geleid door de heer G.L. Westerveld
en het verslag werd gemaakt door de heer W.J.J. Boot.
Workshop 4, VKB-congres 19 april 2008
Kerkgebouw en eredienst
Kerkgebouw en eredienst
Het onderwerp betreft uitdrukkelijk het niet-museale
religieuze kunstbezit. Het gaat hier om voorwerpen die
ten behoeve van de protestantse eredienst in het kerkgebouw
aanwezig zijn. Kernwoorden zijn daarom kerkgebouw
en eredienst. Zij hebben plaatselijk belang, maar
ook emotionele en belevingswaarde. Er is een geschiedenis
aan verbonden.
De bezittingen aan kunstvoorwerpen hebben een communicatieve waarde, zij helpen bij het overbrengen van de religieuze boodschap en het conserveren ervan heeft dan ook een brede doelgroep: de eigen gemeenteleden, de jeugd, maar ook diegenen die niet direct religieus zijn geïnteresseerd als kunstliefhebbers en anderen. Alle voorwerpen kunnen een rol spelen in die communicatie. Elementen die deze communicatie bepalen zijn Zien (toegankelijkheid is vereist), Leren (uitleg geven) en Ondergaan (de sfeer kan bepalend zijn), daarom moet conservering uitgaan van gastvrijheid, warmte, uitstraling en ontmoeting.
Religieuze kunstvoorwerpen zijn samengesteld uit materialen en hebben een doel. Die twee aspecten bepalen de wijze waarop er in de conservering mee wordt omgegaan. De gebruikte materialen variëren enorm en dus varieert de conserveringsmethode mee. Ook het doel varieert: zijn de voorwerpen bedoeld voor gebruik bij de sacramenten doop en avondmaal (doopvont, doopbekken, avondmaalsstel, liturgische kleden), huisvesting (ouderlingen- en herenbank, dooptuin, enz.) en openbaarmaking van bijzondere gelegenheden en situaties (als predikantenlijst, psalmbord, rouwborden enz.).
De bezittingen aan kunstvoorwerpen hebben een communicatieve waarde, zij helpen bij het overbrengen van de religieuze boodschap en het conserveren ervan heeft dan ook een brede doelgroep: de eigen gemeenteleden, de jeugd, maar ook diegenen die niet direct religieus zijn geïnteresseerd als kunstliefhebbers en anderen. Alle voorwerpen kunnen een rol spelen in die communicatie. Elementen die deze communicatie bepalen zijn Zien (toegankelijkheid is vereist), Leren (uitleg geven) en Ondergaan (de sfeer kan bepalend zijn), daarom moet conservering uitgaan van gastvrijheid, warmte, uitstraling en ontmoeting.
Religieuze kunstvoorwerpen zijn samengesteld uit materialen en hebben een doel. Die twee aspecten bepalen de wijze waarop er in de conservering mee wordt omgegaan. De gebruikte materialen variëren enorm en dus varieert de conserveringsmethode mee. Ook het doel varieert: zijn de voorwerpen bedoeld voor gebruik bij de sacramenten doop en avondmaal (doopvont, doopbekken, avondmaalsstel, liturgische kleden), huisvesting (ouderlingen- en herenbank, dooptuin, enz.) en openbaarmaking van bijzondere gelegenheden en situaties (als predikantenlijst, psalmbord, rouwborden enz.).
Eigen benadering
Zowel materialen als doel vereisen hun eigen benadering
bij conservering. Er is in alle gevallen deskundigheid
vereist.Tot die deskundigheid kunnen worden gerekend:
specifieke vereisten van conservering van materialen, het
archiveren/vastleggen, bewaken van de aanwezigheid,
veiligheid en wijze van openstelling. Natuurlijk mag een
deskundig afgesloten verzekering niet ontbreken.
Daarvoor zijn alle objecten van deskundigheid noodzakelijk.
Binnen de wettelijke kaders van de Monumentenwetgeving, de Wet Behoud Cultuurbezit, de Erfgoedinspectie en de eigen kerkorde is eveneens die deskundigheid vereist. Hoewel de plaatselijke gemeente verantwoordelijk is voor haar kunstbezit, mag men ervan uitgaan dat wegens de wettelijke kaders, ook de overheid hierin een verantwoordelijkheid draagt. Daarbij kan een beroep worden gedaan op ondersteuning aan degenen die de kunstvoorwerpen bewaren en beheren. Intern kan men doen aan kennisoverdracht, extern kan men een beroep doen op de eigen kerkelijke organisatie en de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN).
Natuurlijk zal goed bewaren en beheren geld kosten. Vooral waar de plaatselijke kerk onzeker is in haar voortbestaan kan de vraag opkomen wat met de kerkelijke kunst te doen als men niet langer in staat is de bewaar- en beheertaken uit te voeren? Daarvoor is een objectieve, planmatige aanpak noodzakelijk. Zorg voor een draaiboek en laat u zich adviseren door deskundigen. Roep ook het advies in van SKKN die op het terrein van de Rooms Katholieke Kerk al een “vraag en aanbod” database onderhoudt.
Binnen de wettelijke kaders van de Monumentenwetgeving, de Wet Behoud Cultuurbezit, de Erfgoedinspectie en de eigen kerkorde is eveneens die deskundigheid vereist. Hoewel de plaatselijke gemeente verantwoordelijk is voor haar kunstbezit, mag men ervan uitgaan dat wegens de wettelijke kaders, ook de overheid hierin een verantwoordelijkheid draagt. Daarbij kan een beroep worden gedaan op ondersteuning aan degenen die de kunstvoorwerpen bewaren en beheren. Intern kan men doen aan kennisoverdracht, extern kan men een beroep doen op de eigen kerkelijke organisatie en de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN).
Natuurlijk zal goed bewaren en beheren geld kosten. Vooral waar de plaatselijke kerk onzeker is in haar voortbestaan kan de vraag opkomen wat met de kerkelijke kunst te doen als men niet langer in staat is de bewaar- en beheertaken uit te voeren? Daarvoor is een objectieve, planmatige aanpak noodzakelijk. Zorg voor een draaiboek en laat u zich adviseren door deskundigen. Roep ook het advies in van SKKN die op het terrein van de Rooms Katholieke Kerk al een “vraag en aanbod” database onderhoudt.
Conclusie
Ook het protestantse kerkelijk niet-museale kunstbezit is
dus waardevol. Beheer en behoud
hiervan vraagt om deskundigheid, zowel intern als
extern. Het is daarom gewenst dat ook de
kerk het belang van beheer en behoud van het roerend
religieus erfgoed onderschrijft en
daarvoor beleid ontwikkelt.
De daarvoor benodigde financiële middelen voor een verantwoord beheer en behoud mogen niet alleen voor rekening komen van de kerkelijke gemeenten, maar dienen ook opgebracht te worden door de overheid. Want het behoud en beheer van deze waardevolle goederen is immers een gezamenlijke verantwoordelijkheid van kerk en overheid.
De daarvoor benodigde financiële middelen voor een verantwoord beheer en behoud mogen niet alleen voor rekening komen van de kerkelijke gemeenten, maar dienen ook opgebracht te worden door de overheid. Want het behoud en beheer van deze waardevolle goederen is immers een gezamenlijke verantwoordelijkheid van kerk en overheid.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
