WORKSHOP 3 - KUNSTBEZOT - VKB Congres op 19 april 2008 te Ede
Geschreven door Mr. J.M.Chr. Klok Datum: 15-1-2008
Met VIM meer glans
Bij “kerkelijk erfgoed “denken wij
vaak aan het gebouwde erfgoed.
Maar het kerkelijk erfgoed omvat
veel meer dan alleen het kerkgebouw.
Het gaat ook om de omgeving,
zoals b.v. de begraafplaats, de
pastorie, de kosterswoning, het
verenigingsgebouw. En daarbij
speelt het interieur van met name
het kerkgebouw een belangrijke rol.
Elk kerkgebouw draagt immers zijn
eigen geschiedenis mee, die niet
alleen valt af te lezen uit de architectonische
vormgeving, maar ook
uit de aanwezige schilderingen, de
glas-in-loodramen, het meubilair, de
gebruiksvoorwerpen voor de
eredienst en niet te vergeten het
orgel.
Vaak kunnen in een kerkinterieur de bijdragen van vele generaties zichtbaar gemaakt worden. Hierbij gaat het niet alleen om de kunsthistorische waardevolle objecten of liturgische objecten, maar ook om objecten die een kerkhistorische waarde vertegenwoordigen, zoals een offerkist, een kast of de predikantenlijst. Zulke voorwerpen vertellen de geschiedenis van het kerkgebouw en de geschiedenis van de leden van de plaatselijke geloofsgemeenschap.
Vaak kunnen in een kerkinterieur de bijdragen van vele generaties zichtbaar gemaakt worden. Hierbij gaat het niet alleen om de kunsthistorische waardevolle objecten of liturgische objecten, maar ook om objecten die een kerkhistorische waarde vertegenwoordigen, zoals een offerkist, een kast of de predikantenlijst. Zulke voorwerpen vertellen de geschiedenis van het kerkgebouw en de geschiedenis van de leden van de plaatselijke geloofsgemeenschap.
Uitdaging
Hier ligt een geweldige uitdaging
om niet-kerkgangers te interesseren.
“Laat zien wat je hebt “. Door het
kerkgebouw open te stellen en
bezoekers kennis te laten maken
met de geschiedenis, kan ook bij
deze groep, wellicht ook bij de
jeugd, interesse opgeroepen worden
voor wat er te zien en te horen is in
het kerkgebouw. Ook kan dat het
moment zijn om nader in te gaan op
wat er tijdens erediensten gebeurt
in het kerkgebouw en wat voor
soort mensen er dan aanwezig is en
wat ze aan het doen zijn. Er kan
zelfs een aanzet tot catechese
plaatsvinden door middel van uitleg
over wat men ziet en hoort en over
de betekenis van de voorwerpen.
Dat kan ook plaatsvinden vanuit een
toeristische invalshoek. Zo gebeurt
het immers ook wanneer men,
tijdens vakanties, in het buitenland
kerken bezoekt.
SKKN
Drie decennia geleden werd, vanuit
de christelijke kerken in Nederland,
de Stichting Kerkelijk Kunstbezit
Nederland (SKKN ), opgericht om het
roerend kerkelijk cultuurbezit te
inventariseren en te registreren. Dit
werd en wordt financieel mogelijk
gemaakt door subsidie van de
overheid en vanuit de deelnemende
kerkgenootschappen. Hieruit blijkt
dat de overheid zich medeverantwoordelijk
voelt voor de instandhouding
van het religieus erfgoed.
De verkregen gegevens zijn in eerste instantie bedoeld voor de kerken zelf. In zogenoemde inventarisatierapporten wordt aangegeven wat de belangrijkste objecten zijn en waar de aandacht en zorg naar toe zou moeten gaan en welke ondersteunende advisering noodzakelijk is. De rapporten hebben ook ten doel om beleid te kunnen voeren in het kader van “verantwoord beheer en behoud”. Zo kan voorkomen worden dat door gebrek aan kennis onzorgvuldig met waardevol bezit wordt omgesprongen. Een bekend voorbeeld is het donker geworden historisch dominees portret dat met “VIM” werd schoongemaakt. Het resultaat laat zich raden.
De verkregen gegevens zijn in eerste instantie bedoeld voor de kerken zelf. In zogenoemde inventarisatierapporten wordt aangegeven wat de belangrijkste objecten zijn en waar de aandacht en zorg naar toe zou moeten gaan en welke ondersteunende advisering noodzakelijk is. De rapporten hebben ook ten doel om beleid te kunnen voeren in het kader van “verantwoord beheer en behoud”. Zo kan voorkomen worden dat door gebrek aan kennis onzorgvuldig met waardevol bezit wordt omgesprongen. Een bekend voorbeeld is het donker geworden historisch dominees portret dat met “VIM” werd schoongemaakt. Het resultaat laat zich raden.
Goede archivering onontbeerlijk
Een goede en juiste vastlegging van
gegevens kan ook een rol spelen
voor allerlei (wetenschappelijke)
doeleinden, maar ook voor uitgaven
van publicaties ten behoeve van jubilea, de actie Kerkbalans en
andere geldwervingsacties. Helaas is
vastlegging ook van belang in geval
van verloren gaan van bezittingen,
b.v. bij brand (Koningskerk te
Haarlem in 2003) of bij het (tijdelijk?)
verdwijnen in geval van
diefstal. De SKKN zorgt er dan voor
dat de objectbeschrijvingen en foto’s
zo spoedig mogelijk bij het KLPD
(= politie) en veilinghuizen aanwezig
zijn. Hierbij wordt ook nauw
samengewerkt met de kerkelijke
verzekeringsmaatschappij Donatus.
Bij dit alles wordt ook duidelijk dat de aanwezigheid van een kwalitatief ingericht kerkelijk onroerend goed archief onontbeerlijk is. Een belangrijk aandachtspunt vormen ook de bewaaromstandigheden. Ook daarbij kan de SKKN een belangrijke rol spelen. Niet alleen worden adviezen gegeven voor eventuele restauratie van objecten, maar ook worden cursussen georganiseerd voor kosters e.a. op het gebied van behoud en beheer. Te vaak nog worden belangrijke objecten (tijdelijk?) opgeborgen in de cv-kelder.
Veel van het belangrijke werk voor behoud en beheer kan alleen maar worden uitgevoerd dankzij de inzet van vrijwilligers. Vergroting van kennis en deskundigheid door scholing voor deze groep wordt dan nog belangrijker. Er zal dus veel aan scholing moeten worden gedaan.
Bij dit alles wordt ook duidelijk dat de aanwezigheid van een kwalitatief ingericht kerkelijk onroerend goed archief onontbeerlijk is. Een belangrijk aandachtspunt vormen ook de bewaaromstandigheden. Ook daarbij kan de SKKN een belangrijke rol spelen. Niet alleen worden adviezen gegeven voor eventuele restauratie van objecten, maar ook worden cursussen georganiseerd voor kosters e.a. op het gebied van behoud en beheer. Te vaak nog worden belangrijke objecten (tijdelijk?) opgeborgen in de cv-kelder.
Veel van het belangrijke werk voor behoud en beheer kan alleen maar worden uitgevoerd dankzij de inzet van vrijwilligers. Vergroting van kennis en deskundigheid door scholing voor deze groep wordt dan nog belangrijker. Er zal dus veel aan scholing moeten worden gedaan.
Waardevolle voorwerpen
Helaas gaat nog vaak de mare dat
een gemeente van de Protestantse
Kerk in Nederland geen waardevolle
voorwerpen zou kennen. Niets is
minder waar. Over ons gehele land
verspreid, treffen wij prachtige
kansels, lezenaars, speciale banken,
oude grafzerken en grafmonumenten,
tekstborden, kroonluchters,
kerkelijk vaatwerk, gebrandschilderde
ramen en orgels aan, die bijna
smeken om gezien of gehoord te
worden.
Daarvoor is een reis naar het buitenland niet nodig. Wel vraagt het ons om bijzondere aandacht voor behoud en beheer en om openheid ten aanzien van ons eigen religieus erfgoed. Daarom moeten onze kerkgebouwen, ook buiten het tijdstip van de eredienst, open zijn. Het succes van b.v. Kerkenpad en Open Monumentendag spreken voor zich.
De heer Klok is o.m. voorzitter van de Commissie Kerkelijke Gebouwen van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken en voorzitter van de SKKN.
Daarvoor is een reis naar het buitenland niet nodig. Wel vraagt het ons om bijzondere aandacht voor behoud en beheer en om openheid ten aanzien van ons eigen religieus erfgoed. Daarom moeten onze kerkgebouwen, ook buiten het tijdstip van de eredienst, open zijn. Het succes van b.v. Kerkenpad en Open Monumentendag spreken voor zich.
De heer Klok is o.m. voorzitter van de Commissie Kerkelijke Gebouwen van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken en voorzitter van de SKKN.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
