Kerkrestauratie: toestemming vragen
Geschreven door R.M. Belder Datum: 21-4-2009
Als colleges van kerkrentmeesters plannen maken voor de restauratie van kerkgebouwen vragen ze dikwijls bij allerlei instellingen, zoals kerkelijke en culturele fondsen, subsidies aan in de doorgaans hoge restauratiekosten.
De besturen van deze instellingen winnen niet zelden advies in over deze aanvragen, bijvoorbeeld bij Monumentenzorg (Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten), maar ook bij het Regionale College voor de behandeling van Beheerszaken van de PKN.
Ordinantie 11 van de Kerkorde van de PKN over De vermogensrechtelijke aangelegenheden staat in Artikel 8, lid 3: “Het college van kerkrentmeesters of het college van diakenen is eerst na voorafgaande toestemming van het regionaal college bevoegd tot:
het op ingrijpende wijze verbouwen, uitbreiden of restaureren, verkopen of op andere wijze vervreemden of afbreken van een kerkgebouw of een orgel, vermeld op de door het regionaal college bij te houden lijst van gebouwen en orgels van cultuurhistorische of architectonische waarde en het verkopen of op andere wijze vervreemden en bezwaren van voorwerpen van oudheidkundige, historische of kunstwaarde;….”
Ordinantie 11 van de Kerkorde van de PKN over De vermogensrechtelijke aangelegenheden staat in Artikel 8, lid 3: “Het college van kerkrentmeesters of het college van diakenen is eerst na voorafgaande toestemming van het regionaal college bevoegd tot:
het op ingrijpende wijze verbouwen, uitbreiden of restaureren, verkopen of op andere wijze vervreemden of afbreken van een kerkgebouw of een orgel, vermeld op de door het regionaal college bij te houden lijst van gebouwen en orgels van cultuurhistorische of architectonische waarde en het verkopen of op andere wijze vervreemden en bezwaren van voorwerpen van oudheidkundige, historische of kunstwaarde;….”
De bedoeling van dit voorschrift is niet om te treden in het beleid van plaatselijke gemeenten, maar wel om die te behoeden voor fouten. In het regionaal college hebben deskundigen zitting of het kan deskundigen inschakelen. Die kunnen de gemeenten, als dat nodig blijkt, adviseren en zeker ook behoeden voor het maken van fouten bij het maken van plannen.
We zijn de afgelopen jaren meer dan eens geconfronteerd met kerkrestauraties, waarbij het mis ging. Soms werd geen toestemming gevraagd (via de burgerlijke gemeente) bij de RACM en belandde men in verband met de Monumentenwet in juridische procedures, dan weer werden kerkinterieurs op onverantwoorde wijze geschonden. Niet zelden was er, als met restauraties werd begonnen, geen sluitend dekkingsplan voor de kosten en soms was er sprake van onverantwoorde begrotingsoverschrijdingen door het ontbreken van een goede organisatie van de werkzaamheden, slechte afspraken met architecten en aannemers etc. Enkele kerkelijke gemeenten raakten hierdoor in financiële problemen en andere moesten veel te hoge kosten opbrengen. Soms werd er aan gebouwen grote schade aangericht door het vernietigen van monumentale waarden door het toegeven aan de waan van de dag. Uit enkele kerkgebouwen werden waardevolle onderdelen verkocht. Dat betekende overtreding van de Monumentenwet en gevaar voor rechtsvervolging, terwijl de verkoop ook nog ver onder de prijs was en dus ten nadele van de plaatselijke gemeente.
De bedoeling van het toestemming vragen is niet om bestaande situaties (bijvoorbeeld kerkinrichting) star te fixeren, maar om, met deskundige hulp, te komen tot goede uitvoering van plannen met daarbij een verantwoorde financiering.
Voordat een college van kerkrentmeesters begint met de uitvoering van wijzigings-/restauratieplannen voor een monumentaal kerkgebouw moet daarvoor kerkelijke toestemming worden gevraagd bij het Regionale College voor behandeling van Beheerszaken en er moet ook beslist (via de burgerlijke gemeente) toestemming worden verkregen van de RACM. Het maken van definitieve plannen heeft zeker financiële consequenties, soms zeer grote. Daarom is het raadzaam op grond van voorlopige plannen en met globale kostenramingen, advies te vragen aan het Regionaal College voor de Behandeling van Beheerszaken, dat uiteraard bij het geven van zo’n advies de belangen van de plaatselijke gemeente wil dienen.
