Over beleid gesproken
Geschreven door Vkb Datum: 15-2-2009
In ‘Kerkbeheer” van januari 2009 (pag 39) is het artikel ‘Naar een verantwoord beleid” opgenomen, waarna de redactie van ‘Kerkbeheer” in gesprek is gegaan met enkele colleges van kerkrentmeesters. Op basis van cijfers, feiten en ontwikkelingen uit het recente verleden, wordt geprobeerd in beeld te krijgen wat er de komende jaren gedaan moet worden om de financiën in evenwicht te houden. De eerste bijdrage, die onder de titel “Over beleid gesproken” wordt opgenomen, is afkomstig van het college van kerkrentmeesters van de hervormde gemeente te Haamstede. De heer W. Henstra, voorzitter van het college van kerkrentmeesters, meldt het volgende.
W. Henstra, voorzitter college van kerkrentmeesters hervormde gemeente Haamstede
Geschiedenis
Geschiedenis
In de 8e eeuw waren er waarschijnlijk twee houten R.-K.
kerken op Schouwen, waarvan er één in Haamstede
gestaan moet hebben. In 1100 werd op de resten van die
houten kerk een stenen gebouw opgetrokken. Deze kerk
was gewijd aan Johannes de Doper. In 1500 werd de kerk
door de bliksem getroffen en brandde deze geheel af. In
1506 werd de kerk in laatgotische stijl herbouwd en na
de Reformatie werd de kerk beschouwd als het eigendom
van de stad of staat. In 1605 werd het koor van de kerk,
wegens verval afgebroken en nooit meer in de oude
staat hersteld.
Door koning Lodewijk Napoleon (een broer van) werd in
het begin van 1800 een houten koorschot met beschildering
geschonken als afscheiding tussen het schip en het
transept. Dit schot diende als wapen tegen de tocht.
Vooral in de winterperiode was het koud en tochtig in de
kerk.
Er is de afgelopen eeuwen een aantal restauraties aan de kerk uitgevoerd. Bij de laatste restauratie, die gereed kwam in 2004, werden zowel de binnen- als buitengevels van de kerk hersteld. Ook werden overige benodigde voorzieningen ten behoeve van de brandveiligheid en de benodigde gebruiksvergunning getroffen. De kosten van deze restauratie beliepen bijna € 1,5 miljoen en konden volledig worden betaald door subsidies van het Rijk, lagere overheden, diverse giften van externe organisaties, omwonenden van de kerk en bijdragen van de gemeenteleden zelf. Ook de lokale overheid besteedt veel aandacht aan monumentale gebouwen, waaronder een twaalftal monumentale kerkgebouwen binnen de gemeente Schouwen-Duiveland.
Het kerkgebouw van de hervormde gemeente van Haamstede kan op deze wijze weer tientallen jaren vooruit, zij het dat jaarlijks wel onderhoud, conform het 10-jarig onderhoudsplan, dient te worden gepleegd. Ook hier geldt het gezegde “Onderhoud is het behoud”.
Er is de afgelopen eeuwen een aantal restauraties aan de kerk uitgevoerd. Bij de laatste restauratie, die gereed kwam in 2004, werden zowel de binnen- als buitengevels van de kerk hersteld. Ook werden overige benodigde voorzieningen ten behoeve van de brandveiligheid en de benodigde gebruiksvergunning getroffen. De kosten van deze restauratie beliepen bijna € 1,5 miljoen en konden volledig worden betaald door subsidies van het Rijk, lagere overheden, diverse giften van externe organisaties, omwonenden van de kerk en bijdragen van de gemeenteleden zelf. Ook de lokale overheid besteedt veel aandacht aan monumentale gebouwen, waaronder een twaalftal monumentale kerkgebouwen binnen de gemeente Schouwen-Duiveland.
Het kerkgebouw van de hervormde gemeente van Haamstede kan op deze wijze weer tientallen jaren vooruit, zij het dat jaarlijks wel onderhoud, conform het 10-jarig onderhoudsplan, dient te worden gepleegd. Ook hier geldt het gezegde “Onderhoud is het behoud”.
Geografische ligging
Binnen een afstand van 8 kilometer in het westelijk deel
van de gemeente Schouwen-Duiveland zijn in totaal 8
kerken werkzaam, waarvan 5 zogenoemde protestantse
kerken. Vijf kerkgebouwen zijn eeuwen oud en staan op
de monumentenlijst. Deze kerkgebouwen behoren tot
het religieus erfgoed en hebben een historische waarde.
Het kerkgebouw in Haamstede is voor het dorp sterk
beeldbepalend. Het ligt midden in het dorp en steekt qua
hoogte overal bovenuit. Het was dan ook niet zo verwonderlijk
dat ook ruim werd bijgedragen door bedrijven en
niet kerkelijke particulieren om de restauratie te bekostigen.
Men kan zich kennelijk niet goed voorstellen dat het
eeuwenoude kerkgebouw in verval zou raken.
Haamstede, met een inwonertal van ruim 3000 mensen, telt twee protestantse kerken, namelijk de gereformeerde kerk en de hervormde gemeente. Daarnaast zijn in Haamstede aanwezig de rooms-katholieke kerk, de christelijk gereformeerde kerk en de kerk van de gereformeerde gemeente.
De afstanden tussen het kerkgebouw van Haamstede en de kerkgebouwen in de omliggende dorpen zijn beperkt. De hervormde gemeente van Burgh, afstand 4 km; de hervormde van Renesse-Noordwelle (één gemeente met twee kerkgebouwen) 5 km; de hervormde gemeente van Serooskerke 5 km en de protestantse gemeente van Scharendijke 8 km.
Het totaal aantal inwoners in deze regio bedroeg per 1 januari 2008 ongeveer 8400 personen (1-1-2007 8450). Er is sprake van een kleine afname van het aantal inwoners. Deze tendens wordt al geruime tijd waargenomen. Deze negatieve ontwikkeling van het aantal inwoners heeft uiteraard ook effect op de kerkelijke gemeenten in dit gebied. Dit zal op den duur onvermijdelijk leiden tot een afname van het aantal zelfstandige gemeenten en kerkgebouwen voor deze regio.
Haamstede, met een inwonertal van ruim 3000 mensen, telt twee protestantse kerken, namelijk de gereformeerde kerk en de hervormde gemeente. Daarnaast zijn in Haamstede aanwezig de rooms-katholieke kerk, de christelijk gereformeerde kerk en de kerk van de gereformeerde gemeente.
De afstanden tussen het kerkgebouw van Haamstede en de kerkgebouwen in de omliggende dorpen zijn beperkt. De hervormde gemeente van Burgh, afstand 4 km; de hervormde van Renesse-Noordwelle (één gemeente met twee kerkgebouwen) 5 km; de hervormde gemeente van Serooskerke 5 km en de protestantse gemeente van Scharendijke 8 km.
Het totaal aantal inwoners in deze regio bedroeg per 1 januari 2008 ongeveer 8400 personen (1-1-2007 8450). Er is sprake van een kleine afname van het aantal inwoners. Deze tendens wordt al geruime tijd waargenomen. Deze negatieve ontwikkeling van het aantal inwoners heeft uiteraard ook effect op de kerkelijke gemeenten in dit gebied. Dit zal op den duur onvermijdelijk leiden tot een afname van het aantal zelfstandige gemeenten en kerkgebouwen voor deze regio.
Het gevoerde beleid en beleidvoornemens.
Aan de hand van onderstaande overzichten en een
toelichting daarop wordt door het college van kerkrentmeesters
van de hervormde gemeente van Haamstede
beknopt weergegeven op welke wijze het beleid voor de
komende jaren vorm wordt gegeven.
De hervormde gemeente van Haamstede is een sterk vergrijzende gemeente. De gemiddelde leeftijd bedraagt 65 jaar. Door de 65-plussers wordt ongeveer 70 pct. van het zogenoemde levend geld bijeen gebracht. Dit betekent dat voor de middellange termijn, omstreeks 2018, de inkomsten van de kerk in snel tempo zullen dalen. De aanwas van gemeenteleden vanaf de leeftijden 20 en 30 jaar komt vrijwel tot stilstand. Voor de kortere termijn zal, bij vertrek van de huidige predikant, de vacature voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Bovendien zal op redelijk korte termijn worden begonnen met fusiebesprekingen met de gereformeerde kerk in Haamstede. Op deze wijze kan er weer een kerkelijke gemeente in Haamstede ontstaan met een behoorlijk draagvlak, ook in financiële zin.
Verder zal in de komende tijd worden bezien of er verdere kostenbesparing kunnen worden gerealiseerd. Een mogelijkheid is om in de winterperiode met de zusterkerk in Haamstede om en om te kerken. Beide kerkgebouwen hebben voldoende capaciteit om de gemeenten in de winterperiode in één van de kerkgebouwen bijeen te laten komen. Ook de afstand tussen beide kerkgebouwen zal geen beletsel vormen; deze afstand bedraagt ongeveer 300 meter.
De hervormde gemeente van Haamstede is een sterk vergrijzende gemeente. De gemiddelde leeftijd bedraagt 65 jaar. Door de 65-plussers wordt ongeveer 70 pct. van het zogenoemde levend geld bijeen gebracht. Dit betekent dat voor de middellange termijn, omstreeks 2018, de inkomsten van de kerk in snel tempo zullen dalen. De aanwas van gemeenteleden vanaf de leeftijden 20 en 30 jaar komt vrijwel tot stilstand. Voor de kortere termijn zal, bij vertrek van de huidige predikant, de vacature voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Bovendien zal op redelijk korte termijn worden begonnen met fusiebesprekingen met de gereformeerde kerk in Haamstede. Op deze wijze kan er weer een kerkelijke gemeente in Haamstede ontstaan met een behoorlijk draagvlak, ook in financiële zin.
Verder zal in de komende tijd worden bezien of er verdere kostenbesparing kunnen worden gerealiseerd. Een mogelijkheid is om in de winterperiode met de zusterkerk in Haamstede om en om te kerken. Beide kerkgebouwen hebben voldoende capaciteit om de gemeenten in de winterperiode in één van de kerkgebouwen bijeen te laten komen. Ook de afstand tussen beide kerkgebouwen zal geen beletsel vormen; deze afstand bedraagt ongeveer 300 meter.
Gebruik kerkgebouw
Aan de opbrengstenkant wordt gepoogd het kerkgebouw
breder te benutten door bijvoorbeeld het verhuren
van de kerkruimte en de kerkzaal. Hieraan zijn uiteraard
beperkingen. De activiteiten moeten passen binnen de
doelstelling van de kerk en de geloofsgemeenschap.
Verder wordt in het kader van de actie Kerkbalans
aandacht geschonken aan de mogelijkheid om de
opbrengst te vergroten door middel van het per aparte
brief en persoonlijk contact benaderen van de zogenoemde
passieve gemeenteleden. Deze benadering heeft
de afgelopen jaren wel enig effect gehad, maar blijft
toch ook vaak bij een éénmalige bijdrage van beperkte
omvang. Omdat deze benadering zeer arbeidsintensief is,
moet hiervan niet al te veel worden verwacht voor de
langere termijn.
Tot slot wordt opgemerkt dat in het beleidsplan 2007/ 2011 van de Hervormde Gemeente van Haamstede ruim aandacht wordt geschonken aan de toekomst en welke maatregelen er kunnen worden genomen.
Tot slot wordt opgemerkt dat in het beleidsplan 2007/ 2011 van de Hervormde Gemeente van Haamstede ruim aandacht wordt geschonken aan de toekomst en welke maatregelen er kunnen worden genomen.
Toelichting op de cijfers.
1. De ramingen tot en met 2012 zijn gebaseerd op een volledige predikantsplaats. Zodra de huidige predikant worden beroepen en vertrekt, zal de predikantsplaats voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Dit kan een besparing opleveren van ongeveer € 13.000 op jaarbasis.
2. Het totaal aantal gemeenteleden bedraagt in 2008 470 zielen. Naar verwachting zal dit aantal in 2012 zijn afgenomen tot 420 zielen en 350 zielen in 2018.
3. Hogere rentebaten vanaf 2009 en 2010 zijn het gevolg van een toename van het renderend vermogen, dit als gevolg van verkoop van een kavel grond.
4. Als gevolg van een gestage daling van het aantal gemeenteleden zal de omvang van de bijdrage levend geld afnemen, dit ondanks een jaarlijkse stijging van de nominale bijdragen van de resterende gemeenteleden.
5. Omdat er geregeld een legaat wordt ontvangen, is er geen dringende reden om overhaast draconische beslissingen te nemen. De jaarlijkse exploitatietekorten komen ten laste van het vermogen. Over een reeks van jaren zal het vermogen nauwelijks afnemen als gevolg van de ontvangen legaten. Dit kan uiteraard niet steeds maar zo doorgaan.
Voor de langere termijn dient er een gezonde basis te worden gevonden in de exploitatie van de kerk.
1. De ramingen tot en met 2012 zijn gebaseerd op een volledige predikantsplaats. Zodra de huidige predikant worden beroepen en vertrekt, zal de predikantsplaats voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Dit kan een besparing opleveren van ongeveer € 13.000 op jaarbasis.
2. Het totaal aantal gemeenteleden bedraagt in 2008 470 zielen. Naar verwachting zal dit aantal in 2012 zijn afgenomen tot 420 zielen en 350 zielen in 2018.
3. Hogere rentebaten vanaf 2009 en 2010 zijn het gevolg van een toename van het renderend vermogen, dit als gevolg van verkoop van een kavel grond.
4. Als gevolg van een gestage daling van het aantal gemeenteleden zal de omvang van de bijdrage levend geld afnemen, dit ondanks een jaarlijkse stijging van de nominale bijdragen van de resterende gemeenteleden.
5. Omdat er geregeld een legaat wordt ontvangen, is er geen dringende reden om overhaast draconische beslissingen te nemen. De jaarlijkse exploitatietekorten komen ten laste van het vermogen. Over een reeks van jaren zal het vermogen nauwelijks afnemen als gevolg van de ontvangen legaten. Dit kan uiteraard niet steeds maar zo doorgaan.
Voor de langere termijn dient er een gezonde basis te worden gevonden in de exploitatie van de kerk.
Bezetting predikantsplaats
Sedert 1573 tot heden is er steeds sprake geweest van een volledige predikantsplaats. In het verleden werden vanwege de omvang van de gemeente (b.v. 1950 ruim 1000 zielen) pastorale medewerkers ingezet. Dit waren meestal ouderlingen, die de predikant terzijde stonden bij huisbezoeken, ziekenbezoek enzovoort.
Zodra de huidige predikant wordt beroepen en vertrekt, zal de vacature voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Gelet op het huidige aantal zielen (470) moet dit qua werkbelasting geen enkel probleem zijn. De norm voor een volledige predikantsplaats is immers 1000 zielen.
Kerkelijke medewerkers
Er zijn geen kerkelijke medewerkers in loondienst. De koster, organist en administrateur ontvangen een beperkte vergoeding. De overige werkzaamheden worden gedaan door onbetaalde vrijwilligers. Op deze kostenpost zijn vrijwel geen besparingen mogelijk.
Kerkbezoek
Wat het kerkbezoek betreft is er een groot verschil tussen de zomer- en winterperiode. In de zomer zijn er veel gasten. Haamstede is een toeristische trekpleister. Het kerkbezoek in de zomer bedraagt gemiddeld circa 300 personen, terwijl in de winterperiode, met in hoofdzaak eigen gemeenteleden, het gemiddelde ligt rond de 75 personen. De capaciteit van het kerkgebouw bedraagt 350 vaste zitplaatsen. Er kunnen ongeveer 100 stoelen bij worden geplaatst.
Uit het bovenstaande overzicht blijkt dat niet alleen het aantal leden fors is afgenomen, maar dat er ook een toename is naar de hogere leeftijden. De gemiddelde leeftijd van de gemeenteleden bedraagt 65 jaar (1990: 55 jaar). Zo is het effect van de vergrijzing goed te zien.
De leeftijdopbouw van alle mensen (burgerlijk) in de regio verschilt maar beperkt ten opzichte van de gemeenteleden. De gemiddelde leeftijd van alle mensen in de regio van Haamstede (het westelijk deel van de gemeente Schouwen- Duiveland) ligt tussen 55 en 60 jaar. Dit relatief hoge gemiddelde komt voornamelijk doordat er zich veel mensen vestigen rond de leeftijd van pensionering.
Dit gebied is qua natuurschoon vrijwel uniek voor Nederland en trekt mensen aan die van hun oude dag willen genieten!
Sedert 1573 tot heden is er steeds sprake geweest van een volledige predikantsplaats. In het verleden werden vanwege de omvang van de gemeente (b.v. 1950 ruim 1000 zielen) pastorale medewerkers ingezet. Dit waren meestal ouderlingen, die de predikant terzijde stonden bij huisbezoeken, ziekenbezoek enzovoort.
Zodra de huidige predikant wordt beroepen en vertrekt, zal de vacature voor maximaal 80 pct. worden ingevuld. Gelet op het huidige aantal zielen (470) moet dit qua werkbelasting geen enkel probleem zijn. De norm voor een volledige predikantsplaats is immers 1000 zielen.
Kerkelijke medewerkers
Er zijn geen kerkelijke medewerkers in loondienst. De koster, organist en administrateur ontvangen een beperkte vergoeding. De overige werkzaamheden worden gedaan door onbetaalde vrijwilligers. Op deze kostenpost zijn vrijwel geen besparingen mogelijk.
Kerkbezoek
Wat het kerkbezoek betreft is er een groot verschil tussen de zomer- en winterperiode. In de zomer zijn er veel gasten. Haamstede is een toeristische trekpleister. Het kerkbezoek in de zomer bedraagt gemiddeld circa 300 personen, terwijl in de winterperiode, met in hoofdzaak eigen gemeenteleden, het gemiddelde ligt rond de 75 personen. De capaciteit van het kerkgebouw bedraagt 350 vaste zitplaatsen. Er kunnen ongeveer 100 stoelen bij worden geplaatst.
Uit het bovenstaande overzicht blijkt dat niet alleen het aantal leden fors is afgenomen, maar dat er ook een toename is naar de hogere leeftijden. De gemiddelde leeftijd van de gemeenteleden bedraagt 65 jaar (1990: 55 jaar). Zo is het effect van de vergrijzing goed te zien.
De leeftijdopbouw van alle mensen (burgerlijk) in de regio verschilt maar beperkt ten opzichte van de gemeenteleden. De gemiddelde leeftijd van alle mensen in de regio van Haamstede (het westelijk deel van de gemeente Schouwen- Duiveland) ligt tussen 55 en 60 jaar. Dit relatief hoge gemiddelde komt voornamelijk doordat er zich veel mensen vestigen rond de leeftijd van pensionering.
Dit gebied is qua natuurschoon vrijwel uniek voor Nederland en trekt mensen aan die van hun oude dag willen genieten!
Conclusie
Omdat er sprake zal zijn van een steeds verdere afname van het aantal
gemeenteleden, is de verwachting dat over 5 tot 10 jaar de hervormde
gemeente en de gereformeerde kerk van Haamstede gefuseerd zullen zijn. De
ramingen laten een verdere toename van het exploitatietekort zien. Daarom
zal bij vertrek van de huidige predikant vervanging worden gezocht voor
maximaal 80 pct. hetgeen voorlopig voldoende soelaas biedt om de exploitatie
nagenoeg sluitend te krijgen.
Verder wordt bezien op welke wijze reeds op korte termijn besparingen kunnen worden gerealiseerd door samenwerking met de gereformeerde kerk van Haamstede en andere kerken in de regio. Op dit ogenblijk is er op allerlei gebied sprake van samenwerking, vooral op het pastorale vlak. Dat levert niet of nauwelijks besparingen op.
Tenslotte kunnen meer inkomsten worden behaald door een betere benutting van het kerkgebouw, onder andere door het meer verhuren van de kerk en de kerkzaal, zo besluit de heer Henstra zijn beschouwing over verleden, heden en de toekomst van de hervormde gemeente van Haamstede.
Verder wordt bezien op welke wijze reeds op korte termijn besparingen kunnen worden gerealiseerd door samenwerking met de gereformeerde kerk van Haamstede en andere kerken in de regio. Op dit ogenblijk is er op allerlei gebied sprake van samenwerking, vooral op het pastorale vlak. Dat levert niet of nauwelijks besparingen op.
Tenslotte kunnen meer inkomsten worden behaald door een betere benutting van het kerkgebouw, onder andere door het meer verhuren van de kerk en de kerkzaal, zo besluit de heer Henstra zijn beschouwing over verleden, heden en de toekomst van de hervormde gemeente van Haamstede.
