CIO en belastingdienst tekenen convenant over uitvoering ANBI-regeling voor kerkgenootschappen
Geschreven door Mr. J. Broekhuizen Datum: 15-12-2007
Op vrijdag 30 november jl. werd tijdens een vergadering
van het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) in
het stadhuis van Den Haag een convenant getekend door
de heer drs. W.J. Deetman, voorzitter CIO en de heer drs.
Th.W.M. Poolen, lid van het managementteam van de
Belastingdienst. In dit convenant is een aantal afspraken
en verduidelijkingen vastgelegd over toepassing en handhaving
van de ANBI-regeling voor kerkgenootschappen
en hun (zelfstandige) onderdelen.
Waar gaat het over?
Wie een gift, legaat of erfenis wil schenken, moet er
rekening mee houden dat de ontvanger daarover ca. 41 tot
68 pct. belasting moet betalen. Voor giften, legaten en
erfstellingen aan kerkelijke instellingen en andere
Algemeen Nut Beogende Instellingen (ANBI) gold jarenlang
een lager tarief van 11 pct. Sinds 1 januari 2006 betaalt men
als ANBI een nultarief. In februari 2007 werden de voorwaarden
gepubliceerd voor een nieuwe regeling. Deze
betreffen o.a. bestuurssamenstelling, besteding vermogen,
beleidsplanning en verantwoording. Deze nieuwe ANBIregeling
gaat in op 1 januari 2008: per die datum dient men
een ANBI-beschikking te hebben.
Het CIO hield de beoogde regeling tegen het licht en stelde nadere vragen over de toepasbaarheid van de regeling op de verschillende kerkgenootschappen in ons land. In een brief van 22 augustus 2007 aan CIO kwam Staatssecretaris van Financiën De Jager in belangrijke mate tegemoet aan deze vragen. De staatssecretaris schrijft dat hij hoopt de zorgen van de kerken weg te nemen. De ANBI-regeling vormt voor de belastingdienst geen aanleiding om de gehanteerde manier van toezicht op de kerkgenootschappen te wijzigen. Over de verdere toepassing en handhaving van deze regeling is overlegd tussen CIO en het Ministerie van Financiën. De afspraken zijn nu vastgelegd in een convenant. De belastingdienst sluit vaker zulke convenanten in het kader van het horizontale toezicht.
Het CIO hield de beoogde regeling tegen het licht en stelde nadere vragen over de toepasbaarheid van de regeling op de verschillende kerkgenootschappen in ons land. In een brief van 22 augustus 2007 aan CIO kwam Staatssecretaris van Financiën De Jager in belangrijke mate tegemoet aan deze vragen. De staatssecretaris schrijft dat hij hoopt de zorgen van de kerken weg te nemen. De ANBI-regeling vormt voor de belastingdienst geen aanleiding om de gehanteerde manier van toezicht op de kerkgenootschappen te wijzigen. Over de verdere toepassing en handhaving van deze regeling is overlegd tussen CIO en het Ministerie van Financiën. De afspraken zijn nu vastgelegd in een convenant. De belastingdienst sluit vaker zulke convenanten in het kader van het horizontale toezicht.
Convenant
In het convenant is vastgelegd dat de kerkgenootschappen
en de belastingdienst over de toepassing van deze
ANBI-regeling zullen samenwerken op basis van wederzijds
vertrouwen, begrip en transparantie. Informatie zal
– binnen bepaalde kaders – worden uitgewisseld en
werkafspraken over de toepassing van deze regeling
zullen worden gemaakt. Rechtsvragen, uitvoeringsproblemen
en risicosignalen zullen door partijen worden
besproken.
Daarom zal twee maal per jaar overleg worden gevoerd
over de toepassing van deze regeling. Verder zijn
afspraken gemaakt over aanpassing en eventuele
opzegging van het convenant.
Voorwaarden
Alle kerkgenootschappen en zelfstandige onderdelen
daarvan (zoals gemeenten en diaconieën) moeten aan
een aantal voorwaarden voldoen om als ANBI te kunnen
worden aangemerkt. De belangrijkste voorwaarden zijn:
1. de instelling moet het algemeen belang dienen. In de brief van de staatssecretaris wordt opgemerkt dat de bij CIO aangesloten kerkgenootschappen zonder meer het algemeen belang dienen in de zin van de ANBI-regeling. “Daarover bestaat fiscaalrechtelijk geen twijfel”.
2. de instelling heeft geen winstoogmerk. Dit is voor de kerken geen probleem omdat dit volgt uit het geheel van ‘het statuut’ (de kerkorde) en de daarin vermelde doelstellingen.
3. de instelling heeft een actueel beleidsplan. Deze eis riep aanvankelijk vragen binnen CIO op. Onder een beleidsplan wordt verstaan ‘een geschrift waarmee inzicht wordt gegeven in de wijze waarop uitvoering zal worden gegeven aan de doelstelling van de instelling’. Bij een groepsbeschikking geldt dat dit ook een geschrift mag zijn dat voor alle tot die groep behorende instellingen geldt. Daarmee is de zorg grotendeels weggenomen.
Verder kent de Protestantse Kerk in Nederland het kerkordelijke voorschrift dat een gemeente een beleidsplan dient te hebben (ord. 4-8-5). Ook bevat de kerkorde relevante bepalingen en zijn er beleidsdocumenten van de landelijke Kerk die inzicht bieden in het beleid van de Kerk en de gemeenten.
4. Het beschikkingsmachtcriterium: dit betekent dat individuele personen niet over het vermogen van een instelling mogen kunnen beschikken alsof het hun eigen vermogen is. Dit is in de kerkorde al vastgelegd.
5. Het bezoldigingsverbod: leden van het bestuur van een ANBI-instelling mogen niet meer dan een onkostenvergoeding of vacatiegeld ontvangen. Ook dit levert in de kerken geen probleem op: kerkenraadsleden en andere bestuursleden werken pro deo. Voor alle duidelijkheid is vastgelegd dat deze bepaling niet kan worden tegengeworpen aan een predikant die lid is van de kerkenraad.
6. Het bestedingscriterium houdt in dat een instelling niet meer vermogen aanhoudt dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit van het werk. Aan het ministerie is uitgelegd dat gemeenten en diaconieën soms over – vaak historisch verkregen – vermogens beschikken, waarvan de revenuen worden aangewend ten behoeve van de doelstelling. De staatssecretaris zegde expliciet toe dat het bestedingscriterium in deze gevallen geen problemen zal opleveren: het is toegestaan in dergelijke gevallen vermogen aan te houden.
7. Er dient een zodanige administratie te worden gevoerd dat duidelijk is of en zo ja welke onkostenvergoedingen er worden betaald, wat de kosten van geldwerving, beheer zijn en (uiteraard) welke inkomsten er zijn en de aard en omvang van het vermogen. De meeste van deze criteria komen al voor in de modellen voor begroting en jaarrekening.
1. de instelling moet het algemeen belang dienen. In de brief van de staatssecretaris wordt opgemerkt dat de bij CIO aangesloten kerkgenootschappen zonder meer het algemeen belang dienen in de zin van de ANBI-regeling. “Daarover bestaat fiscaalrechtelijk geen twijfel”.
2. de instelling heeft geen winstoogmerk. Dit is voor de kerken geen probleem omdat dit volgt uit het geheel van ‘het statuut’ (de kerkorde) en de daarin vermelde doelstellingen.
3. de instelling heeft een actueel beleidsplan. Deze eis riep aanvankelijk vragen binnen CIO op. Onder een beleidsplan wordt verstaan ‘een geschrift waarmee inzicht wordt gegeven in de wijze waarop uitvoering zal worden gegeven aan de doelstelling van de instelling’. Bij een groepsbeschikking geldt dat dit ook een geschrift mag zijn dat voor alle tot die groep behorende instellingen geldt. Daarmee is de zorg grotendeels weggenomen.
Verder kent de Protestantse Kerk in Nederland het kerkordelijke voorschrift dat een gemeente een beleidsplan dient te hebben (ord. 4-8-5). Ook bevat de kerkorde relevante bepalingen en zijn er beleidsdocumenten van de landelijke Kerk die inzicht bieden in het beleid van de Kerk en de gemeenten.
4. Het beschikkingsmachtcriterium: dit betekent dat individuele personen niet over het vermogen van een instelling mogen kunnen beschikken alsof het hun eigen vermogen is. Dit is in de kerkorde al vastgelegd.
5. Het bezoldigingsverbod: leden van het bestuur van een ANBI-instelling mogen niet meer dan een onkostenvergoeding of vacatiegeld ontvangen. Ook dit levert in de kerken geen probleem op: kerkenraadsleden en andere bestuursleden werken pro deo. Voor alle duidelijkheid is vastgelegd dat deze bepaling niet kan worden tegengeworpen aan een predikant die lid is van de kerkenraad.
6. Het bestedingscriterium houdt in dat een instelling niet meer vermogen aanhoudt dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit van het werk. Aan het ministerie is uitgelegd dat gemeenten en diaconieën soms over – vaak historisch verkregen – vermogens beschikken, waarvan de revenuen worden aangewend ten behoeve van de doelstelling. De staatssecretaris zegde expliciet toe dat het bestedingscriterium in deze gevallen geen problemen zal opleveren: het is toegestaan in dergelijke gevallen vermogen aan te houden.
7. Er dient een zodanige administratie te worden gevoerd dat duidelijk is of en zo ja welke onkostenvergoedingen er worden betaald, wat de kosten van geldwerving, beheer zijn en (uiteraard) welke inkomsten er zijn en de aard en omvang van het vermogen. De meeste van deze criteria komen al voor in de modellen voor begroting en jaarrekening.
Groepsbeschikking voor de Protestantse Kerk
Voor de Protestantse Kerk in Nederland betekent dat er
één groepsbeschikking is ontvangen voor het kerkgenootschap
en alle zelfstandige onderdelen. Dit zijn:
— de landelijke kerk
— de Evangelisch-Lutherse synode
— de dienstenorganisatie
— de Protestantse Theologische Universiteit
— de classes
— de gemeenten (protestant, protestant in wording [=federatie], hervormd, gereformeerd, en evangelischluthers)
— de diaconieën van deze gemeenten.
In de plaatselijke gemeenten zijn er vaak allerlei commissies en werkgroepen actief, zoals zendingscommissie, evangelisatiecommissie, ZWO-werkgroep, Hervormde Vrouwendienst. Het werk van deze commissies geschiedt onder verantwoordelijkheid van de kerkenraad of van de diaconie en behoort daarmee tot het kerkelijk werk van de gemeente of de diaconie; daarmee vallen ook deze commissies en werkgroepen onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland.
In het convenant is verder bepaald dat de kerken zelf aangeven welke onderdelen tot hun kerkgenootschap behoren. Om hierin inzicht te geven zijn twee exemplaren van het jaarboek van de Protestantse Kerk aan de heer Poolen van de belastingdienst overhandigd. Bij vragen of twijfel kan de belastingdienst zich wenden tot het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht.
In het convenant is ook vastgelegd dat de kerkgenootschappen zelf zullen letten op de juiste toepassing van deze ANBI-regeling; ieder kerkgenootschap – ook de Protestantse Kerk in Nederland – kent vormen van verantwoording en toezicht.
Dit houdt in dat de kerkgenootschappen en hun (zelfstandige) onderdelen ook medeverantwoordelijk zijn voor de juiste toepassing van deze ANBI-regeling. Dit is dus een aandachtspunt voor colleges van kerkrentmeesters, colleges van diakenen en stichtingsbestuurders.
Uiteraard houdt de belastingdienst ook zelf de mogelijkheid van toetsing of een onder de groepsbeschikking vallende rechtspersoon aan de gestelde voorwaarden voldoet. Het is dan ook mogelijk dat een dergelijke rechtspersoon ‘uit de groepsbeschikking wordt verwijderd’.
Het resultaat van deze ANBI-groepsbeschikking is dat giften en erfstellingen mogen worden ontvangen en gegeven tegen het gunstige belastingtarief van nul procent (0 pct.).
Instellingen die zich binnen de invloedssfeer bevinden In het convenant is vastgelegd dat de werking van het convenant zich ook uitstrekt tot organisaties die zich bevinden binnen de invloedssfeer van een kerkgenootschap (of zelfstandig onderdeel hiervan).
Dit kan blijken uit:
— de doelstelling (die het algemeen belang moet dienen, zoals kerkenwerk);
— benoeming/voordracht bestuursleden; en/of
— financiële verantwoording; en/of
— bestemming liquidatiesaldo; en/of
— een kerkordelijk verband.
Wanneer dit het geval is kan deze rechtspersoon vallen onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland.
Bij de beantwoording van de vraag of een stichting of vereniging hieronder kan vallen, is de opvatting van het kerkgenootschap hierover leidend. Bij vragen of twijfel zal de belastingdienst contact opnemen met het kerkgenootschap of omgekeerd.
Als voorbeelden binnen de Protestantse Kerk in Nederland kan worden gedacht aan:
— een evangelisatievereniging/stichting die een kerkordelijk verband heeft met een plaatselijke gemeente (kerkenraadscommissie-model);
— een wijkvereniging zoals die veelal in de grotere stadsgemeenten bestaat;
— een stichting tot restauratie of ondersteuning van de instandhouding van de dorps- of stadskerk; — een stichting tot ondersteuning van de plaatselijke kerkmuziek;
— een stichting waarin een historisch fonds of vermogen is ondergebracht (vaak te vinden in historische steden, maar soms ook in dorpen (weeshuisfondsen, diaconiefondsen;
— een stichting voor diaconaal werk en
— een (plaatselijke) stichting voor jeugdwerk.
In alle gevallen zal de instelling moeten voldoen aan de bovengenoemde randvoorwaarden. Bij een kerkordelijk verband kan gedacht worden aan de generale regeling stichtingen.
Voor de vraag of een rechtspersoon die aan de genoemde voorwaarden voldoet onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland kan vallen, kan contact worden opgenomen met de servicedesk van het Protestants Landelijk Dienstencentrum, tel. 030 – 880 1880 of via email: anbi@pkn.nl. Er wordt dan aanvullende informatie toegezonden waaruit de aanvrager kan opmaken of zijn stichting/rechtspersoon hieronder kan vallen. Vervolgens zal dit invulformulier met de statuten dienen te worden toegezonden aan de afdeling juridische zaken en synodesecretariaat. Uiteindelijk zal de Protestantse Kerk in Nederland besluiten of een dergelijke stichting of vereniging onder de aan deze kerk verstrekte groepsbeschikking kan vallen. Het blijft natuurlijk mogelijk om als stichting of vereniging zelf een ANBI-beschikking aan te vragen bij de belastingdienst.
— de landelijke kerk
— de Evangelisch-Lutherse synode
— de dienstenorganisatie
— de Protestantse Theologische Universiteit
— de classes
— de gemeenten (protestant, protestant in wording [=federatie], hervormd, gereformeerd, en evangelischluthers)
— de diaconieën van deze gemeenten.
In de plaatselijke gemeenten zijn er vaak allerlei commissies en werkgroepen actief, zoals zendingscommissie, evangelisatiecommissie, ZWO-werkgroep, Hervormde Vrouwendienst. Het werk van deze commissies geschiedt onder verantwoordelijkheid van de kerkenraad of van de diaconie en behoort daarmee tot het kerkelijk werk van de gemeente of de diaconie; daarmee vallen ook deze commissies en werkgroepen onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland.
In het convenant is verder bepaald dat de kerken zelf aangeven welke onderdelen tot hun kerkgenootschap behoren. Om hierin inzicht te geven zijn twee exemplaren van het jaarboek van de Protestantse Kerk aan de heer Poolen van de belastingdienst overhandigd. Bij vragen of twijfel kan de belastingdienst zich wenden tot het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht.
In het convenant is ook vastgelegd dat de kerkgenootschappen zelf zullen letten op de juiste toepassing van deze ANBI-regeling; ieder kerkgenootschap – ook de Protestantse Kerk in Nederland – kent vormen van verantwoording en toezicht.
Dit houdt in dat de kerkgenootschappen en hun (zelfstandige) onderdelen ook medeverantwoordelijk zijn voor de juiste toepassing van deze ANBI-regeling. Dit is dus een aandachtspunt voor colleges van kerkrentmeesters, colleges van diakenen en stichtingsbestuurders.
Uiteraard houdt de belastingdienst ook zelf de mogelijkheid van toetsing of een onder de groepsbeschikking vallende rechtspersoon aan de gestelde voorwaarden voldoet. Het is dan ook mogelijk dat een dergelijke rechtspersoon ‘uit de groepsbeschikking wordt verwijderd’.
Het resultaat van deze ANBI-groepsbeschikking is dat giften en erfstellingen mogen worden ontvangen en gegeven tegen het gunstige belastingtarief van nul procent (0 pct.).
Instellingen die zich binnen de invloedssfeer bevinden In het convenant is vastgelegd dat de werking van het convenant zich ook uitstrekt tot organisaties die zich bevinden binnen de invloedssfeer van een kerkgenootschap (of zelfstandig onderdeel hiervan).
Dit kan blijken uit:
— de doelstelling (die het algemeen belang moet dienen, zoals kerkenwerk);
— benoeming/voordracht bestuursleden; en/of
— financiële verantwoording; en/of
— bestemming liquidatiesaldo; en/of
— een kerkordelijk verband.
Wanneer dit het geval is kan deze rechtspersoon vallen onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland.
Bij de beantwoording van de vraag of een stichting of vereniging hieronder kan vallen, is de opvatting van het kerkgenootschap hierover leidend. Bij vragen of twijfel zal de belastingdienst contact opnemen met het kerkgenootschap of omgekeerd.
Als voorbeelden binnen de Protestantse Kerk in Nederland kan worden gedacht aan:
— een evangelisatievereniging/stichting die een kerkordelijk verband heeft met een plaatselijke gemeente (kerkenraadscommissie-model);
— een wijkvereniging zoals die veelal in de grotere stadsgemeenten bestaat;
— een stichting tot restauratie of ondersteuning van de instandhouding van de dorps- of stadskerk; — een stichting tot ondersteuning van de plaatselijke kerkmuziek;
— een stichting waarin een historisch fonds of vermogen is ondergebracht (vaak te vinden in historische steden, maar soms ook in dorpen (weeshuisfondsen, diaconiefondsen;
— een stichting voor diaconaal werk en
— een (plaatselijke) stichting voor jeugdwerk.
In alle gevallen zal de instelling moeten voldoen aan de bovengenoemde randvoorwaarden. Bij een kerkordelijk verband kan gedacht worden aan de generale regeling stichtingen.
Voor de vraag of een rechtspersoon die aan de genoemde voorwaarden voldoet onder de groepsbeschikking van de Protestantse Kerk in Nederland kan vallen, kan contact worden opgenomen met de servicedesk van het Protestants Landelijk Dienstencentrum, tel. 030 – 880 1880 of via email: anbi@pkn.nl. Er wordt dan aanvullende informatie toegezonden waaruit de aanvrager kan opmaken of zijn stichting/rechtspersoon hieronder kan vallen. Vervolgens zal dit invulformulier met de statuten dienen te worden toegezonden aan de afdeling juridische zaken en synodesecretariaat. Uiteindelijk zal de Protestantse Kerk in Nederland besluiten of een dergelijke stichting of vereniging onder de aan deze kerk verstrekte groepsbeschikking kan vallen. Het blijft natuurlijk mogelijk om als stichting of vereniging zelf een ANBI-beschikking aan te vragen bij de belastingdienst.
Besluit
De ANBI-regeling gaat in per 1 januari 2008. De groepsbeschikking
voor de Protestantse Kerk in Nederland en
haar onderdelen is ontvangen. Dit betekent o.m. dat de
jaarlijkse bijdragen aan de actie Kerkbalans 2008 met een
fiscaal gerust hart kunnen worden gegeven.
De heer Broekhuizen, die secretaris van CIO-K, is werkzaam bij de afdeling juridische zaken en synodesecretariaat van het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht.
De heer Broekhuizen, die secretaris van CIO-K, is werkzaam bij de afdeling juridische zaken en synodesecretariaat van het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
