Kerkenraad met werkgroepen
Geschreven door Dr. P. van den Heuvel Datum: 15-9-2007
De kerkorde biedt in ord. 4-10 de
mogelijkheid voor wat genoemd
wordt ‘de kerkenraad met werkgroepen’.
Die bepaling maakt het
mogelijk de verdeling van taken en
bevoegdheden in een gemeente op
een andere wijze te organiseren. De
kerkenraad kan een deel van zijn
taak toevertrouwen aan wat
genoemd wordt ‘de kleine kerkenraad’
met werkgroepen, die worden
aangeduid als sectieteams en
taakgroepen.
Mij is de vraag voorgelegd: kan een kerkenraad bij deze werkwijze ook een taakgroep financiën of een taakgroep beheer instellen, en hoe verhouden de taken en bevoegdheden van zo’n taakgroep zich tot die van het college van kerkrentmeesters?
Mij is de vraag voorgelegd: kan een kerkenraad bij deze werkwijze ook een taakgroep financiën of een taakgroep beheer instellen, en hoe verhouden de taken en bevoegdheden van zo’n taakgroep zich tot die van het college van kerkrentmeesters?
De kerkenraad geeft leiding
‘De kerkenraad geeft leiding aan het
leven en werken van de gemeente’,
zegt art. VI-4. In de kerkenraad
wordt de gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid uitgeoefend
‘voor de opbouw van de gemeente
in de wereld’ (art. V-2). Hij draagt
zorg voor ‘de dienst van Woord en
sacramenten, de missionaire,
diaconale en pastorale arbeid, de
geestelijke vorming, het opzicht, het
rentmeesterschap over de vermogensrechtelijke
aangelegenheden en
andere arbeid tot opbouw van de
gemeente’ (art. V-2). Dat is niet
alleen een grote en brede verantwoordelijkheid
maar dat brengt ook
een groot aantal taken met zich mee
die moeten worden uitgeoefend.
Van oudsher waren het de leden van
de kerkenraad die zelf al deze taken
vervulden.
Daarin is echter in de vorige eeuw verandering gekomen. De gemeente is niet langer passief: ze is mondig geworden, actief betrokken bij alles wat er gebeuren moet. Daarom gaat in de kerkorde aan de artikelen over het ambt en de ambtelijke vergaderingen (artikel V en VI) het artikel over de roeping van de gemeente vooraf (artikel IV). ‘De gemeente, daartoe begenadigd door de Geest, is geroepen tot de dienst aan het Woord van God’. Alle leden van de gemeente zijn geroepen en gerechtigd hun gaven aan te wenden tot vervulling van de opdracht die Christus aan de gemeente geeft. Aan het slot van dat artikel wordt aangegeven hoe die twee zich tot elkaar verhouden: ‘De gemeente geeft gehoor aan haar roeping door onder leiding van de kerkenraad (cursivering van mij — PvdH) de samenhang in haar leven en werken te bevorderen en alles te richten op de lofprijzing van de Naam des Heren en de dienst in de wereld’ (art. IV-3).
De concrete invulling van deze roeping van de gemeente vindt op allerlei manieren plaats. Individueel doordat gemeenteleden omzien naar elkaar (pastoraal), dienstbaar zijn aan anderen (diaconaal), als getuige van Christus in de wereld staan (missionair). Structureel doordat ze worden ingeschakeld in kringwerk, betrokken bij de catechese, meezingen in de cantorij, actief zijn in het jeugdwerk, lid zijn van een liturgiewerkgroep of een werkgroep Interkerkelijk Overleg, en ga zo maar door. Kerkordelijk wordt daaraan vorm gegeven in ord. 4-8-4: ‘De kerkenraad kan zich in zijn arbeid laten bijstaan door commissies die door hem worden ingesteld en die werken in opdracht van, onder verantwoordelijkheid van en in verantwoording aan de kerkenraad’. Op deze wijze kan een groot aantal gemeenteleden worden ingeschakeld in de uitvoering van de taken van de gemeente.
Daarin is echter in de vorige eeuw verandering gekomen. De gemeente is niet langer passief: ze is mondig geworden, actief betrokken bij alles wat er gebeuren moet. Daarom gaat in de kerkorde aan de artikelen over het ambt en de ambtelijke vergaderingen (artikel V en VI) het artikel over de roeping van de gemeente vooraf (artikel IV). ‘De gemeente, daartoe begenadigd door de Geest, is geroepen tot de dienst aan het Woord van God’. Alle leden van de gemeente zijn geroepen en gerechtigd hun gaven aan te wenden tot vervulling van de opdracht die Christus aan de gemeente geeft. Aan het slot van dat artikel wordt aangegeven hoe die twee zich tot elkaar verhouden: ‘De gemeente geeft gehoor aan haar roeping door onder leiding van de kerkenraad (cursivering van mij — PvdH) de samenhang in haar leven en werken te bevorderen en alles te richten op de lofprijzing van de Naam des Heren en de dienst in de wereld’ (art. IV-3).
De concrete invulling van deze roeping van de gemeente vindt op allerlei manieren plaats. Individueel doordat gemeenteleden omzien naar elkaar (pastoraal), dienstbaar zijn aan anderen (diaconaal), als getuige van Christus in de wereld staan (missionair). Structureel doordat ze worden ingeschakeld in kringwerk, betrokken bij de catechese, meezingen in de cantorij, actief zijn in het jeugdwerk, lid zijn van een liturgiewerkgroep of een werkgroep Interkerkelijk Overleg, en ga zo maar door. Kerkordelijk wordt daaraan vorm gegeven in ord. 4-8-4: ‘De kerkenraad kan zich in zijn arbeid laten bijstaan door commissies die door hem worden ingesteld en die werken in opdracht van, onder verantwoordelijkheid van en in verantwoording aan de kerkenraad’. Op deze wijze kan een groot aantal gemeenteleden worden ingeschakeld in de uitvoering van de taken van de gemeente.
Kerkenraad met werkgroepen
In de laatste decennia van de vorige
eeuw is binnen de Gereformeerde
Kerken in Nederland de vraag aan
de orde geweest of we niet een stap
verder moeten gaan. De bespreking
van de rapporten KIP (Kerk in
Perspectief, 1969) en GIP (Gemeentestructuur
in Perspectief, 1982)
hebben ertoe geleid dat in 1991 in
de kerkorde van de GKN een nieuw
artikel 40 is opgenomen. Daarbij
werd het mogelijk niet alleen een
deel van de taken op te dragen aan
commissies waarin gemeenteleden
actief zijn, maar ook een deel van de
bevoegdheden toe te vertrouwen
aan sectieteams en taakgroepen die
‘elk voor zich zelfstandige bevoegdheid
[hebben] en een eigen verantwoordelijkheid
in de zaken die aan
hen zijn toevertrouwd’ (GKO ubp.
40-2).
Een sectieteam draagt verantwoordelijkheid voor een gebied (dus een geografisch onderdeel van de gemeente), een taakgroep voor een bepaald werkveld (bijv. jeugdwerk, catechese, liturgie, vormingswerk). De directe verantwoordelijkheid wordt nu gelegd bij deze werkgroepen waarin naast gemeenteleden tenminste één kerkenraadslid wordt benoemd. De kerkenraad als geheel blijft verantwoordelijk voor het vaststellen van het algemene beleid.
In de kerkorde van de Protestantse Kerk is deze mogelijkheid opgenomen in ord. 4-10, zij het dat hier sterker wordt onderstreept dat de kerkenraad niet alleen een coördinerende taak heeft, maar zijn uiteindelijke verantwoordelijkheid behoudt.
Een sectieteam draagt verantwoordelijkheid voor een gebied (dus een geografisch onderdeel van de gemeente), een taakgroep voor een bepaald werkveld (bijv. jeugdwerk, catechese, liturgie, vormingswerk). De directe verantwoordelijkheid wordt nu gelegd bij deze werkgroepen waarin naast gemeenteleden tenminste één kerkenraadslid wordt benoemd. De kerkenraad als geheel blijft verantwoordelijk voor het vaststellen van het algemene beleid.
In de kerkorde van de Protestantse Kerk is deze mogelijkheid opgenomen in ord. 4-10, zij het dat hier sterker wordt onderstreept dat de kerkenraad niet alleen een coördinerende taak heeft, maar zijn uiteindelijke verantwoordelijkheid behoudt.
Een taakgroep beheer?
De concrete vraag is nu: kan de
kerkenraad in een gemeente waar
men werkt volgens het systeem van
‘de kerkenraad met werkgroepen’
ook een taakgroep beheer instellen
waaraan taken en bevoegdheden
met betrekking tot beheerszaken
worden gedelegeerd? Het antwoord
is ontkennend: dat kan niet, daartoe
is de kerkenraad zelfs niet bevoegd.
Ik begrijp dat dit antwoord enige
toelichting behoeft.
Hierboven is aangegeven dat aan de kerkenraad als geheel de verantwoordelijkheid is toevertrouwd over het geheel van het leven en werken van de gemeente. Maar daarmee is nog niet alles gezegd. Want binnen die gemeenschappelijke verantwoordelijkheid worden verschillende taken en bevoegdheden aan bepaalde personen en organen opgedragen.
Zo is bediening van Woord en sacramenten toevertrouwd aan de predikanten, het opzicht aan de predikanten en de ouderlingen samen, het diaconaat aan het college van diakenen en de vermogensrechtelijke aangelegenheden van de gemeente aan het college van kerkrentmeesters. Zij hebben daarin – binnen de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de kerkenraad — eigen taken en bevoegdheden die niet aan anderen kunnen worden gedelegeerd. Ook als men werkt volgens ‘de kerkenraad met werkgroepen’ kan men het opzicht over de gemeenteleden niet delegeren aan een taakgroep ‘tucht’ of de bediening van Woord en sacrament opdragen aan een taakgroep ‘eredienst’.
Zo kan de kerkenraad evenmin de taken en bevoegdheden van het college van kerkrentmeesters delegeren aan een taakgroep ‘beheer’ of ‘financiën’. De kerkorde heeft namelijk in ord. 11-1-2 bepaald dat deze taken aan het college worden toevertrouwd en de kerkenraad kan daarvan niet afwijken. Als men in de gemeente werkt volgens ord. 4-10 blijven alle bevoegdheden en verantwoordelijkheden van het college van kerkrentmeesters in tact. Hetzelfde geldt natuurlijk voor het college van diakenen.
Nauwkeurig lezen van ord. 4-10-1 bevestigt deze stelling. Daar wordt namelijk bepaald dat de kerkenraad een deel van zijn taak kan toevertrouwen aan anderen. Het gaat daarin dus over de eigen taak van de kerkenraad als geheel. Niet over de taken van andere personen of instanties.
Hierboven is aangegeven dat aan de kerkenraad als geheel de verantwoordelijkheid is toevertrouwd over het geheel van het leven en werken van de gemeente. Maar daarmee is nog niet alles gezegd. Want binnen die gemeenschappelijke verantwoordelijkheid worden verschillende taken en bevoegdheden aan bepaalde personen en organen opgedragen.
Zo is bediening van Woord en sacramenten toevertrouwd aan de predikanten, het opzicht aan de predikanten en de ouderlingen samen, het diaconaat aan het college van diakenen en de vermogensrechtelijke aangelegenheden van de gemeente aan het college van kerkrentmeesters. Zij hebben daarin – binnen de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid van de kerkenraad — eigen taken en bevoegdheden die niet aan anderen kunnen worden gedelegeerd. Ook als men werkt volgens ‘de kerkenraad met werkgroepen’ kan men het opzicht over de gemeenteleden niet delegeren aan een taakgroep ‘tucht’ of de bediening van Woord en sacrament opdragen aan een taakgroep ‘eredienst’.
Zo kan de kerkenraad evenmin de taken en bevoegdheden van het college van kerkrentmeesters delegeren aan een taakgroep ‘beheer’ of ‘financiën’. De kerkorde heeft namelijk in ord. 11-1-2 bepaald dat deze taken aan het college worden toevertrouwd en de kerkenraad kan daarvan niet afwijken. Als men in de gemeente werkt volgens ord. 4-10 blijven alle bevoegdheden en verantwoordelijkheden van het college van kerkrentmeesters in tact. Hetzelfde geldt natuurlijk voor het college van diakenen.
Nauwkeurig lezen van ord. 4-10-1 bevestigt deze stelling. Daar wordt namelijk bepaald dat de kerkenraad een deel van zijn taak kan toevertrouwen aan anderen. Het gaat daarin dus over de eigen taak van de kerkenraad als geheel. Niet over de taken van andere personen of instanties.
Geen werkgroep beheer?
Betekent dit dat er in het geheel
geen werkgroep beheer kan
bestaan? Die conclusie gaat te ver.
Een taakgroep met eigen bevoegdheden
en verantwoordelijkheden
kan weliswaar niet door de kerkenraad
worden ingesteld, om onder de
rechtstreekse verantwoordelijkheid
van de kerkenraad te werken. Maar
het college van kerkrentmeesters
zelf is wel bevoegd om een werkgroep
in te stellen.
Ord. 4-4-1 spreekt immers van door ‘kerkelijke organen en colleges ingestelde vaste of tijdelijke commissies’ die alle beschouwd worden als kerkelijke lichamen. Er is dus geen enkel bezwaar tegen als het college zich laat bijstaan door een commissie of werkgroep die wordt ingesteld om mee te denken of taken te vervullen op het gebied van het beheer. Er kan een restauratiecommissie zijn, of een werkgroep vrijwillige bijdrage. Maar — en dat is hier vooral van belang — deze commissie of werkgroep werkt in opdracht van, onder verantwoordelijkheid van en in verantwoording aan het college van kerkrentmeesters. Er kan geen sprake van zijn dat de verantwoordelijkheden of bevoegdheden aan deze commissie of werkgroep worden gedelegeerd.
Die blijven berusten bij het college van kerkrentmeesters. Als de kerkenraad zaken van vermogensrechtelijke aard wil bespreken zal hij dus contact moeten opnemen met het college, ook als dit college voor dat terrein een werkgroep heeft ingesteld. Omdat het college zijn verantwoordelijkheid behoudt, blijft het terzake aanspreekbaar.
Dr. Van den Heuvel is vele jaren voorzitter geweest van de Commissie voor Kerkordelijke Aangelegenheden en derhalve kerkordespecialist.
Ord. 4-4-1 spreekt immers van door ‘kerkelijke organen en colleges ingestelde vaste of tijdelijke commissies’ die alle beschouwd worden als kerkelijke lichamen. Er is dus geen enkel bezwaar tegen als het college zich laat bijstaan door een commissie of werkgroep die wordt ingesteld om mee te denken of taken te vervullen op het gebied van het beheer. Er kan een restauratiecommissie zijn, of een werkgroep vrijwillige bijdrage. Maar — en dat is hier vooral van belang — deze commissie of werkgroep werkt in opdracht van, onder verantwoordelijkheid van en in verantwoording aan het college van kerkrentmeesters. Er kan geen sprake van zijn dat de verantwoordelijkheden of bevoegdheden aan deze commissie of werkgroep worden gedelegeerd.
Die blijven berusten bij het college van kerkrentmeesters. Als de kerkenraad zaken van vermogensrechtelijke aard wil bespreken zal hij dus contact moeten opnemen met het college, ook als dit college voor dat terrein een werkgroep heeft ingesteld. Omdat het college zijn verantwoordelijkheid behoudt, blijft het terzake aanspreekbaar.
Dr. Van den Heuvel is vele jaren voorzitter geweest van de Commissie voor Kerkordelijke Aangelegenheden en derhalve kerkordespecialist.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
