Workshop op VKB-Congres op 25 april 2009 te Ede
Geschreven door Vkb Datum: 15-3-2009
De vorige maand (zie pag. 69 t/m 71) werden de vooraankondigingen opgenomen van de hoofdinleiding “Werk in de Kerk - Wat maakt het verschil” en van de workshops “Inkomen en pensioenen” en “Vrijwillige inzet vraagt om vrijwilligersbeleid”. In deze uitgave volgende die van de drie overige workshops, te weten Pastoraat, kerkelijke medewerkers en vrijwilligers die in het ambt staan.
Nieuwe en frisse kijk op het werk van de predikant
Dr. F.A. Petter
Dr. F.A. Petter
De workshop die ik verzorg, zal sterk gekleurd zijn door mijn CV. Tot 2003 ben ik gemeentepredikant geweest en daarna ben ik kort bij Kerkinactie werkzaam geweest en bij de Universiteit van Tilburg.
Vanaf januari 2006 burgemeester van Woudrichem. “Dat is toch wel een enorme overgang” zeggen de mensen dan.
En ze hebben het inmiddels al zo vaak gezegd dat ik er over ben gaan nadenken. Want die herhaalde vraag impliceert iets. Toen ik ging solliciteren buiten de kerkelijke kring merkte ik dat ook. Je bent als predikant zeer gerespecteerd en ondanks de inflatie waar veel zogenaamde vrije beroepen aan onderhevig zijn waar het gaat om status en invloed ontmoette ik veel respect en waardering. Maar op het moment dat je met je academische opleiding een ander spoor wilt gaan bewandelen, een ander beroep wilt kiezen dan dat van predikant, is het voor veel mensen alsof je van mars komt.
Intussen heb ik meer overeenkomsten dan verschillen opgemerkt tussen het predikantschap en het burgemeesterschap: Want als predikant en als burgemeester ben ik een echt mensenmens, als predikant en als burgemeester heeft het voordelen als je makkelijk in het openbaar preekt en spreekt, als predikant en als burgemeester zit je in een glazen huis en is je privéleven kostbaar en kwetsbaar, als predikant en als burgemeester ben je voor velen een voorbeeldfiguur, als predikant en als burgemeester neem je vaak een onafhankelijke, maar ook bemiddelende positie in, als predikant en als burgemeester moet je leren omgaan met je positie en je impliciete of expliciete machtspositie als predikant en als burgemeester voel je je soms verrekte eenzaam hoeveel welwillende en vriendelijke mensen er ook in je omgeving zijn als predikant en als burgemeester ervaar je collegialiteit meestal als een warm bad, maar soms ook als een nacht op de Noordpool. Natuurlijk zijn er ook grote verschillen.
Eén van de belangrijkste zou ik wel willen noemen en dat is dat het ambt van burgemeester in toenemende mate wordt benaderd vanuit een zeer heilzame nuchterheid. Natuurlijk bij het doorknippen van linten en wanneer je de koningin op koninginnedag welkom mag heten gloeit ook het mysterieuze en bijna religieuze door. Maar voor het overige is de zakelijke en nuchtere benadering en begeleiding van burgemeesters en vooral het professionele kader van waarbinnen dit plaats vindt een verademing. Natuurlijk zijn er heel veel ambtstheologische vragen te stellen, maar als we eerlijk zijn…. Zijn dat ook de vragen waar we in de dagelijkse praktijk van de pastorie mee worstelen? Natuurlijk moeten ze gesteld worden en het ambt van predikant staat in een traditie van eeuwen, maar tijdens de workshop die ik geef willen we eerst eens van buiten naar binnen kijken het werk van predikanten en kerkelijk werkers is immer ook een beroep bij de tijd?
In de taakgroep rechtspositie en begeleiding van predikanten, hebben we het beroep van predikant gelegd naast veel andere vergelijkbare vrije beroepen. Waar krijgt iemand met en academische achtergrond “energie”van, wat is zijn of haar intrinsieke motivatie? In hoeverre kan teamvorming en werkbegeleiding de predikant motiveren en ondersteunen. Mag er ook zoiets zijn als een persoonlijk ontwikkelplan, een loopbaanplanning. Een nieuwe en frisse kijk op het werk van de predikant, daar gaat het om in deze workshop.
Dr. F.A. Petter, gepromoveerd theoloog, burgemeester van Woudrichem, voorzitter van de de taakgroep Rechtspositie en begeleiding van Predikanten, één van de taakgroepen van de stuurgroep “Werk in de Wijngaard” onder voorzitterschap van oudminister prof. C. Veerman.
Vanaf januari 2006 burgemeester van Woudrichem. “Dat is toch wel een enorme overgang” zeggen de mensen dan.
En ze hebben het inmiddels al zo vaak gezegd dat ik er over ben gaan nadenken. Want die herhaalde vraag impliceert iets. Toen ik ging solliciteren buiten de kerkelijke kring merkte ik dat ook. Je bent als predikant zeer gerespecteerd en ondanks de inflatie waar veel zogenaamde vrije beroepen aan onderhevig zijn waar het gaat om status en invloed ontmoette ik veel respect en waardering. Maar op het moment dat je met je academische opleiding een ander spoor wilt gaan bewandelen, een ander beroep wilt kiezen dan dat van predikant, is het voor veel mensen alsof je van mars komt.
Intussen heb ik meer overeenkomsten dan verschillen opgemerkt tussen het predikantschap en het burgemeesterschap: Want als predikant en als burgemeester ben ik een echt mensenmens, als predikant en als burgemeester heeft het voordelen als je makkelijk in het openbaar preekt en spreekt, als predikant en als burgemeester zit je in een glazen huis en is je privéleven kostbaar en kwetsbaar, als predikant en als burgemeester ben je voor velen een voorbeeldfiguur, als predikant en als burgemeester neem je vaak een onafhankelijke, maar ook bemiddelende positie in, als predikant en als burgemeester moet je leren omgaan met je positie en je impliciete of expliciete machtspositie als predikant en als burgemeester voel je je soms verrekte eenzaam hoeveel welwillende en vriendelijke mensen er ook in je omgeving zijn als predikant en als burgemeester ervaar je collegialiteit meestal als een warm bad, maar soms ook als een nacht op de Noordpool. Natuurlijk zijn er ook grote verschillen.
Eén van de belangrijkste zou ik wel willen noemen en dat is dat het ambt van burgemeester in toenemende mate wordt benaderd vanuit een zeer heilzame nuchterheid. Natuurlijk bij het doorknippen van linten en wanneer je de koningin op koninginnedag welkom mag heten gloeit ook het mysterieuze en bijna religieuze door. Maar voor het overige is de zakelijke en nuchtere benadering en begeleiding van burgemeesters en vooral het professionele kader van waarbinnen dit plaats vindt een verademing. Natuurlijk zijn er heel veel ambtstheologische vragen te stellen, maar als we eerlijk zijn…. Zijn dat ook de vragen waar we in de dagelijkse praktijk van de pastorie mee worstelen? Natuurlijk moeten ze gesteld worden en het ambt van predikant staat in een traditie van eeuwen, maar tijdens de workshop die ik geef willen we eerst eens van buiten naar binnen kijken het werk van predikanten en kerkelijk werkers is immer ook een beroep bij de tijd?
In de taakgroep rechtspositie en begeleiding van predikanten, hebben we het beroep van predikant gelegd naast veel andere vergelijkbare vrije beroepen. Waar krijgt iemand met en academische achtergrond “energie”van, wat is zijn of haar intrinsieke motivatie? In hoeverre kan teamvorming en werkbegeleiding de predikant motiveren en ondersteunen. Mag er ook zoiets zijn als een persoonlijk ontwikkelplan, een loopbaanplanning. Een nieuwe en frisse kijk op het werk van de predikant, daar gaat het om in deze workshop.
Dr. F.A. Petter, gepromoveerd theoloog, burgemeester van Woudrichem, voorzitter van de de taakgroep Rechtspositie en begeleiding van Predikanten, één van de taakgroepen van de stuurgroep “Werk in de Wijngaard” onder voorzitterschap van oudminister prof. C. Veerman.
Vrijwilligers die in het ambt staan
Prof. dr. L.J. Koffeman
Prof. dr. L.J. Koffeman
Ze lijken er een beetje tussenin te hangen, die ‘vrijwilligers die in het ambt staan’. Zij ze nu in de eerste plaats vrijwilligers, of juist allereerst ambtsdragers? Als dat al iets uitmaakt. Want je zou ook kunnen zeggen: ‘Alle ambtsdragers zijn vrijwilligers’. Of is dat niet waar, en geldt dat in elk geval niet voor de predikanten? Maar waar ligt dan precies het verschil tussen predikanten enerzijds en ouderlingen en diakenen anderzijds? Daar zullen we het in elk geval ook even over moeten hebben. Je kunt het trouwens misschien ook wel omdraaien: alle vrijwilligers zijn ambtsdragers. Ze staan immers in het ‘ambt van alle gelovigen’. Of is dat alleen maar een flauw woordspelletje? Alle reden om in elk geval eerst iets te doen aan begripsverheldering.
Over wie hebben we het dus, als we spreken van ‘vrijwilligers die in het ambt staan’? Kennelijk wordt in de opzet van de vijf workshops bij deze categorie inderdaad gedacht aan de kerkenraadsleden die niet in het ambt van predikant staan: de ouderlingen, al dan niet tevens kerkrentmeester, en de diakenen. Alle reden om eerst maar wat dieper in de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland te duiken. Wat zegt de kerkorde over deze ambten, over de bedoeling ervan, over de ermee gegeven verantwoordelijkheden, en over de wijze waarop dat alles in de praktijk vorm dient te krijgen? Maar de kerkorde is geen belijdenisgeschrift, laat staan het evangelie zelf. Al spreken we wel van een belijdende kerkorde, kenmerkend voor een belijdende manier van kerk-zijn. Je mag er echter best een paar kritische theologische vragen bij stellen, en dat lijkt ook wel nodig. Dat brengt ons tot een volgende stap.
Hoe zou je er theologisch tegenaan kunnen kijken? Ik wil een poging doen om de eigen plaats van de vrijwilligers die in het ambt staan theologisch nader in te vullen, door ze enerzijds te onderscheiden van de predikant, en anderzijds van de gemeenteleden die allen in het ambt van alle gelovigen staan. In onderscheid van de predikant gaat het hier om ‘gemeenteambten’: mensen die geroepen zijn om primair de gemeente te vertegenwoordigen, ook in hun bestuurlijke verantwoordelijkheden. Let wel: primair, want die andere kant van het ambtelijke, het (kunnen moeten) staan tegenover de gemeente ontbreekt niet geheel. Maar dat accent is primair bij het ambt van de predikant (al heeft dat óók beide kanten in zich). Het verschil met het ambt van alle gelovigen ligt volgens mij weer ergens anders. De ‘leek’ draagt zijn/ haar erenaam (!) vooral in zijn roeping in de wereld. Ook dat wil ik kort nader uitwerken.
Tenslotte pak ik de trits op die in het referaat van dr. H. de Leede aan de orde wordt gesteld. Hoe zit het met de verhouding van beroep, ambt en persoon bij deze groep. Het lijkt evident dat de term ‘beroep’ niet van toepassing is; het zijn immers vrijwilligers? Maar mag men toch niet een zekere professionaliteit verwachten, als een charisma dat erkend mag worden? En hoe verhoudt zich dat dan tot het ambtelijke en het persoonlijke, in het bijzonder bij de ouderlingkerkrentmeester? Dan gaat het toch ook om kwaliteit?!
Dr. Leo J. Koffeman is in deeltijd (0.8) als hoogleraar kerkrecht en oecumene werkzaam aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Utrecht. Daarnaast is hij als beleidsmedewerker (voor 0.2) verbonden aan het expertisecentrum binnen het Protestants Landelijk Dienstencentrum te Utrecht. Onlangs verscheen van zijn hand: ‘Het goed recht recht van de kerk. Theologische inleiding op het kerkrecht’, Kok – Kampen 2009.
Over wie hebben we het dus, als we spreken van ‘vrijwilligers die in het ambt staan’? Kennelijk wordt in de opzet van de vijf workshops bij deze categorie inderdaad gedacht aan de kerkenraadsleden die niet in het ambt van predikant staan: de ouderlingen, al dan niet tevens kerkrentmeester, en de diakenen. Alle reden om eerst maar wat dieper in de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland te duiken. Wat zegt de kerkorde over deze ambten, over de bedoeling ervan, over de ermee gegeven verantwoordelijkheden, en over de wijze waarop dat alles in de praktijk vorm dient te krijgen? Maar de kerkorde is geen belijdenisgeschrift, laat staan het evangelie zelf. Al spreken we wel van een belijdende kerkorde, kenmerkend voor een belijdende manier van kerk-zijn. Je mag er echter best een paar kritische theologische vragen bij stellen, en dat lijkt ook wel nodig. Dat brengt ons tot een volgende stap.
Hoe zou je er theologisch tegenaan kunnen kijken? Ik wil een poging doen om de eigen plaats van de vrijwilligers die in het ambt staan theologisch nader in te vullen, door ze enerzijds te onderscheiden van de predikant, en anderzijds van de gemeenteleden die allen in het ambt van alle gelovigen staan. In onderscheid van de predikant gaat het hier om ‘gemeenteambten’: mensen die geroepen zijn om primair de gemeente te vertegenwoordigen, ook in hun bestuurlijke verantwoordelijkheden. Let wel: primair, want die andere kant van het ambtelijke, het (kunnen moeten) staan tegenover de gemeente ontbreekt niet geheel. Maar dat accent is primair bij het ambt van de predikant (al heeft dat óók beide kanten in zich). Het verschil met het ambt van alle gelovigen ligt volgens mij weer ergens anders. De ‘leek’ draagt zijn/ haar erenaam (!) vooral in zijn roeping in de wereld. Ook dat wil ik kort nader uitwerken.
Tenslotte pak ik de trits op die in het referaat van dr. H. de Leede aan de orde wordt gesteld. Hoe zit het met de verhouding van beroep, ambt en persoon bij deze groep. Het lijkt evident dat de term ‘beroep’ niet van toepassing is; het zijn immers vrijwilligers? Maar mag men toch niet een zekere professionaliteit verwachten, als een charisma dat erkend mag worden? En hoe verhoudt zich dat dan tot het ambtelijke en het persoonlijke, in het bijzonder bij de ouderlingkerkrentmeester? Dan gaat het toch ook om kwaliteit?!
Dr. Leo J. Koffeman is in deeltijd (0.8) als hoogleraar kerkrecht en oecumene werkzaam aan de Protestantse Theologische Universiteit, vestiging Utrecht. Daarnaast is hij als beleidsmedewerker (voor 0.2) verbonden aan het expertisecentrum binnen het Protestants Landelijk Dienstencentrum te Utrecht. Onlangs verscheen van zijn hand: ‘Het goed recht recht van de kerk. Theologische inleiding op het kerkrecht’, Kok – Kampen 2009.
Workshop kerkelijke medewerkers
H. te Pas
H. te Pas
Kerkrentmeesters zijn in hun rol van werkgever verantwoordelijk voor hun werknemers: de kerkelijk medewerkers. Het lijkt erop dat deze verantwoordelijkheid steeds moeilijker te dragen is. Daarom wordt in de workshop Kerkelijk Medewerkers vooral ingaan op deze verantwoordelijkheid en op de verschillende aspecten daarvan. Ook wordt de deelnemers handvatten aangereikt om goed met die verantwoordelijkheid om te kunnen gaan.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
