Lijnen trekken om voluit kerk te zijn
Geschreven door vkbadmin Datum: 15-7-2008
Op maandag 9 juni jl. vond op het Protestants Landelijk
Dienstencentrum te Utrecht de presentatie plaats van de
discussienota “Een protestantse visie op het kerkgebouw”.
Na een korte uiteenzetting over de aanleiding
van deze nota door mr. J. Broekhuizen, gaven de beide
auteurs, dr. A. van der Lingen en ds. J.H. Uytenbogaardteen,
toelichting hierop.
Voorzitter VKB in reactie op discussienota :
In de nota wordt zwaar getild aan het feit dat kerken
door hun gebruik wel apart gestelde ruimten zijn met
een uitstraling naar de wereld. Vooral wanneer een
kerkelijke gemeente zich genoodzaakt ziet een gebouw
aan de eredienst te onttrekken, is het belangrijk wat er
daarna met het gebouw gaat gebeuren.
Na deze toelichting van de auteurs gaf de voorzitter van
de VKB, de heer mr. P.A. de Lange, op deze discussienota
de volgende reactie.
Grote veranderingen
“Onze leden, de plaatselijke gemeenten in de Protestantse
Kerk in Nederland, worden in toenemende mate met
enorm grote veranderingen op diverse gebieden geconfronteerd”,
zo begon de heer De Lange. Als voorbeelden
noemde hij de sterk toegenomen en telkens veranderende
regeldruk op het gebied van gebruik en beheer, de
complexiteit van subsidieregelingen, de versnippering
van taken en bevoegdheden tussen overheden en
instanties, het ontbreken van centrale aanspreekpunten
en centraal beleid en het teruglopen van geldstromen en
vrijwilligers.
Het kerkrentmeesterlijk beheer van een kerkgebouw vond hij een buitengewoon complexe taak voor de (ouderling-) kerkrentmeester geworden. “Zij zijn stuk voor stuk vrijwilligers, die hun beste kennen en kunnen aanwenden voor dat kerkgebouw en alles wat daarmee te maken heeft. Zonder professionele ondersteuning is dat allang niet meer vol te houden. Maar de VKB en haar rechtsvoorgangers staan de colleges van kerkrentmeesters met raad en daad terzijde op alle kerkrentmeesterlijke taakonderdelen”.
“De veranderingen in kerk, politiek en maatschappij vragen om goede doordenking van de gevolgen en implicaties voor het kerkbeheer. Het is pure winst dat dit in het kader van het Jaar van het Religieus Erfgoed in 2008 breed maatschappelijk kan worden ingebed. Dat biedt goede en noodzakelijke mogelijkheden de plaats van het kerkgebouw in ruime zin breed en in samenhang met andere terreinen en ontwikkelingen te doordenken. De VKB heeft al haar kernactiviteiten in vier beleidsterreinen als labels geclusterd: mensen, organisatie, geld en gebouwen. De jaren 2007 en 2008 staan in het teken van het kerkgebouw in de ruime zin van het woord. Volgend jaar gaat het overigens over het label “mensen”. Wij proberen binnen onze doelstelling van kennisinstituut kennis systematisch vast te leggen en te ontsluiten”, aldus de heer De Lange.
“De kerkrentmeesters opereren niet alleen. Zij leven de regelgeving na en hebben dus contact met overheden en tal van instanties. De overheid zou er goed aan doen ook te gaan clusteren naar een one-stop-shopping loket. Dat levert niet alleen tijdwinst, deskundigheid, structuur en overzicht op, maar voorkomt ook tegenstrijdige regelgeving en toepassing. Het college van kerkrentmeesters maakt deel uit van de plaatselijke kerkenraad. Het geestelijke en het stoffelijke vormen altijd en overal een onafscheidelijk duo. Bestuur en beheer zijn niet ondermaar nevengeschikt. Kerkrentmeesters verstaan hun geestelijke opdracht en zijn als zodanig voluit ambtsdrager”.
Het kerkrentmeesterlijk beheer van een kerkgebouw vond hij een buitengewoon complexe taak voor de (ouderling-) kerkrentmeester geworden. “Zij zijn stuk voor stuk vrijwilligers, die hun beste kennen en kunnen aanwenden voor dat kerkgebouw en alles wat daarmee te maken heeft. Zonder professionele ondersteuning is dat allang niet meer vol te houden. Maar de VKB en haar rechtsvoorgangers staan de colleges van kerkrentmeesters met raad en daad terzijde op alle kerkrentmeesterlijke taakonderdelen”.
“De veranderingen in kerk, politiek en maatschappij vragen om goede doordenking van de gevolgen en implicaties voor het kerkbeheer. Het is pure winst dat dit in het kader van het Jaar van het Religieus Erfgoed in 2008 breed maatschappelijk kan worden ingebed. Dat biedt goede en noodzakelijke mogelijkheden de plaats van het kerkgebouw in ruime zin breed en in samenhang met andere terreinen en ontwikkelingen te doordenken. De VKB heeft al haar kernactiviteiten in vier beleidsterreinen als labels geclusterd: mensen, organisatie, geld en gebouwen. De jaren 2007 en 2008 staan in het teken van het kerkgebouw in de ruime zin van het woord. Volgend jaar gaat het overigens over het label “mensen”. Wij proberen binnen onze doelstelling van kennisinstituut kennis systematisch vast te leggen en te ontsluiten”, aldus de heer De Lange.
“De kerkrentmeesters opereren niet alleen. Zij leven de regelgeving na en hebben dus contact met overheden en tal van instanties. De overheid zou er goed aan doen ook te gaan clusteren naar een one-stop-shopping loket. Dat levert niet alleen tijdwinst, deskundigheid, structuur en overzicht op, maar voorkomt ook tegenstrijdige regelgeving en toepassing. Het college van kerkrentmeesters maakt deel uit van de plaatselijke kerkenraad. Het geestelijke en het stoffelijke vormen altijd en overal een onafscheidelijk duo. Bestuur en beheer zijn niet ondermaar nevengeschikt. Kerkrentmeesters verstaan hun geestelijke opdracht en zijn als zodanig voluit ambtsdrager”.
Kerk en kerkelijk gebruik
“De leden van de VKB, de plaatselijke gemeenten,
behoren op hun beurt tot het geheel van de Protestantse
Kerk in Nederland. De start van het Jaar van het religieus
erfgoed ademde naar ons gevoel wel erg veel sfeer van
politiek en herbestemming. Primair gaat het de kerkrentmeester
daar echter niet om. Het gaat eens en vooral om
kerk en kerkelijk gebruik. Het maakte ook duidelijk dat
wij met elkaar tot op heden kennelijk onvoldoende in
staat zijn gebleken de plaats en betekenis van dat
gebouw naar buiten te communiceren. Bij het accentueren
van de missionaire en diaconale roeping van de kerk
in deze samenleving is de plaats en betekenis van het
kerkgebouw nog niet uit de verf gekomen. En laten we
het maar eerlijk zeggen vandaag: die verf is misschien
ook wel op, wat verdroogd, of soms zelfs hier en daar
verder onbruikbaar.
De kerkrentmeester is de eerste die de gevolgen daarvan ondervindt. Het is een bijna onmogelijke opgave als goedwillende vrijwilliger zware besluiten over herbestemming, ander gebruik of afstoting te nemen. De VKB is dan ook buitengewoon verheugd dat het verzoek een protestantse visie op het kerkgebouw te ontwikkelen zo snel door het moderamen is opgepakt en tot uitvoering is gebracht. Het geeft blijk van urgentiebesef, van daadkracht en van veel vertrouwen om niet alleen plaatselijk, maar ook landelijk met elkaar lijnen te trekken en voluit kerk te kunnen zijn. Namens de VKB zeg ik het moderamen hartelijk dank hiervoor. Graag zullen wij u helpen en steunen bij de verdere uitwerking daarvan”, zo zegde de heer De Lange toe.
“Intussen kan de hoge roeping en status van het kerkgebouw, waarvan in de visie blijkt, ook wel de nodige aarzelingen bij de kerkrentmeester oproepen. Moeten besluiten tot ingrijpen in een soort gewijde omgeving roept grote spanningen op in de uitvoering. Het is daarom ook toe te juichen dat is voorgesteld centraal nadere regels en concrete instructies te ontwikkelen en de mogelijkheid te hebben een ‘adempauze’ — juridisch spreken we van een ‘afkoelingsperiode’ — in te lassen.
De kerkrentmeester is de eerste die de gevolgen daarvan ondervindt. Het is een bijna onmogelijke opgave als goedwillende vrijwilliger zware besluiten over herbestemming, ander gebruik of afstoting te nemen. De VKB is dan ook buitengewoon verheugd dat het verzoek een protestantse visie op het kerkgebouw te ontwikkelen zo snel door het moderamen is opgepakt en tot uitvoering is gebracht. Het geeft blijk van urgentiebesef, van daadkracht en van veel vertrouwen om niet alleen plaatselijk, maar ook landelijk met elkaar lijnen te trekken en voluit kerk te kunnen zijn. Namens de VKB zeg ik het moderamen hartelijk dank hiervoor. Graag zullen wij u helpen en steunen bij de verdere uitwerking daarvan”, zo zegde de heer De Lange toe.
“Intussen kan de hoge roeping en status van het kerkgebouw, waarvan in de visie blijkt, ook wel de nodige aarzelingen bij de kerkrentmeester oproepen. Moeten besluiten tot ingrijpen in een soort gewijde omgeving roept grote spanningen op in de uitvoering. Het is daarom ook toe te juichen dat is voorgesteld centraal nadere regels en concrete instructies te ontwikkelen en de mogelijkheid te hebben een ‘adempauze’ — juridisch spreken we van een ‘afkoelingsperiode’ — in te lassen.
Monumentenjungle
Over kerkwaardig handelen valt ook wel het nodige te
zeggen. De VKB bestaat uit de leden van de Protestantse
Kerk in Nederland. Wij zijn dus kerkelijk en landelijk
georganiseerd. Via onze provinciale afdelingen en
regionale clustering kennen wij alle gemeenten en
kerkrentmeesters in heel Nederland. Ons maandelijks
vakblad “Kerkbeheer” wordt door 8000 direct betrokkenen
gelezen. Daarmee hebben wij de kennis, de kennissen
en de directe contacten. Wij zien dan ook met lede
ogen aan dat makelaars, hobbyisten, taskforces, projectontwikkelaars
en tal van stichtingen dingen om de
commerciële marge van de in nood verkerende kerkrentmeesters.
De missie van de VKB is het beste product voor de laagste prijs. Samen met onze Stichtingen Behoud Kerkelijke Gebouwen (SBKG-en), onze Commissie gebouwen en monumenten en waar nodig in overleg met de adviseurs kerkbeheer van de regionale steunpunten van de Protestantse Kerk in Nederland, wordt u vrijwel kosteloos en uiterst deskundig geholpen. Het hoofdbestuur wil dat graag versterken. De rest van de monumentenjungle met alle commercie en charitas moet u vooral laten voor wat die is. De Commissie orgelzaken, kerkordelijk gefundeerd in de Protestantse Kerk in Nederland, gedelegeerd aan de VKB is een schoolvoorbeeld van hoe het kan. Wij zullen graag met de werkgroep Kerkbouw samenwerken.
Tot slot nog een paar losse, maar specifieke noties:
• De VKB is via haar leden een van de grootste monumentbeheerders van Nederland. Een kerkgebouw moet vooral kerk blijven. Instandhouding van monumenten is primair een overheidstaak. Geen taak dus van een kerkelijke gemeente.
• De meerkosten die zijn verbonden aan regulier beheer en gebruik van monumentale kerkgebouwen horen eveneens op het bord van samenleving en burger thuis.
• Wanneer onverhoopt een kerkgebouw moet worden afgestoten is het beste behoud het voortgaande oorspronkelijke gebruik. Ook daarom is in alle opzichten meer ondersteuning meer dan dringend van de overheden gewenst.
• Het wordt hoog tijd voor erkenning van het feit dat de kerkrentmeesters als vrijwilligers de economisch juiste oplossing zijn voor het beheer van religieus erfgoed.
Soms ontkomen kerkrentmeesters er helaas niet aan gebouwen toch te moeten afstoten. De kans om dit te verminderen ligt onder meer in:
• Het verminderen van de kosten om een gebouw te beheren of de bijdragen daaraan te verhogen. Kerkrentmeesters moeten nu verkoopopbrengsten gebruiken om andere gebouwen te renoveren of in stand te houden.
• Het niet klakkeloos plaatsen van kerkgebouwen op monumentenlijsten zonder deugdelijke instandhoudingssubsidies.
• Het aanzienlijk verbeteren van de instandhoudingsubsidies, bijvoorbeeld aan de hand van de grootte van het kerkgebouw en het afzonderlijk toekennen van subsidies voor orgels en kerkelijke kunst.
• Het beter en meer faciliteren van kwetsbare en onrendabele monumenten, zoals kerkgebouwen.
Tot op heden blijft onduidelijk hoe groot de restauratieachterstand precies is, hoeveel gebouwen zullen verdwijnen en of beheerders daadwerkelijk in staat worden gesteld de kerkgebouwen te behouden. De VKB heeft op dat punt hoge verwachtingen van het strategisch plan religieus erfgoed. Zij rekent daarbij op een speciaal voor kerken gevuld structuurfonds, waarbij voor de lange termijn beleid staat op grond waarvan kerkrentmeesters in staat zullen worden gesteld niet alleen het kerkdak water- en winddicht te houden, maar ook gebouwen te renoveren, te gebruiken en verder te ontsluiten.
De VKB ontwikkelt haar beleid en bijdragen uit minimale kosten. Het zou passend zijn wanneer haar inspanningen en onderzoeksvelden met een eenmalige bijdrage voor ontwikkeling van website, wetenschappelijk onderzoek, publicaties, ontwikkeling keurmerk en congressen bekroond zou worden. Het werken als vrijwilliger kost intussen immers wel gewoon geld”, zo besloot de heer De Lange zijn reactie.
De missie van de VKB is het beste product voor de laagste prijs. Samen met onze Stichtingen Behoud Kerkelijke Gebouwen (SBKG-en), onze Commissie gebouwen en monumenten en waar nodig in overleg met de adviseurs kerkbeheer van de regionale steunpunten van de Protestantse Kerk in Nederland, wordt u vrijwel kosteloos en uiterst deskundig geholpen. Het hoofdbestuur wil dat graag versterken. De rest van de monumentenjungle met alle commercie en charitas moet u vooral laten voor wat die is. De Commissie orgelzaken, kerkordelijk gefundeerd in de Protestantse Kerk in Nederland, gedelegeerd aan de VKB is een schoolvoorbeeld van hoe het kan. Wij zullen graag met de werkgroep Kerkbouw samenwerken.
Tot slot nog een paar losse, maar specifieke noties:
• De VKB is via haar leden een van de grootste monumentbeheerders van Nederland. Een kerkgebouw moet vooral kerk blijven. Instandhouding van monumenten is primair een overheidstaak. Geen taak dus van een kerkelijke gemeente.
• De meerkosten die zijn verbonden aan regulier beheer en gebruik van monumentale kerkgebouwen horen eveneens op het bord van samenleving en burger thuis.
• Wanneer onverhoopt een kerkgebouw moet worden afgestoten is het beste behoud het voortgaande oorspronkelijke gebruik. Ook daarom is in alle opzichten meer ondersteuning meer dan dringend van de overheden gewenst.
• Het wordt hoog tijd voor erkenning van het feit dat de kerkrentmeesters als vrijwilligers de economisch juiste oplossing zijn voor het beheer van religieus erfgoed.
Soms ontkomen kerkrentmeesters er helaas niet aan gebouwen toch te moeten afstoten. De kans om dit te verminderen ligt onder meer in:
• Het verminderen van de kosten om een gebouw te beheren of de bijdragen daaraan te verhogen. Kerkrentmeesters moeten nu verkoopopbrengsten gebruiken om andere gebouwen te renoveren of in stand te houden.
• Het niet klakkeloos plaatsen van kerkgebouwen op monumentenlijsten zonder deugdelijke instandhoudingssubsidies.
• Het aanzienlijk verbeteren van de instandhoudingsubsidies, bijvoorbeeld aan de hand van de grootte van het kerkgebouw en het afzonderlijk toekennen van subsidies voor orgels en kerkelijke kunst.
• Het beter en meer faciliteren van kwetsbare en onrendabele monumenten, zoals kerkgebouwen.
Tot op heden blijft onduidelijk hoe groot de restauratieachterstand precies is, hoeveel gebouwen zullen verdwijnen en of beheerders daadwerkelijk in staat worden gesteld de kerkgebouwen te behouden. De VKB heeft op dat punt hoge verwachtingen van het strategisch plan religieus erfgoed. Zij rekent daarbij op een speciaal voor kerken gevuld structuurfonds, waarbij voor de lange termijn beleid staat op grond waarvan kerkrentmeesters in staat zullen worden gesteld niet alleen het kerkdak water- en winddicht te houden, maar ook gebouwen te renoveren, te gebruiken en verder te ontsluiten.
De VKB ontwikkelt haar beleid en bijdragen uit minimale kosten. Het zou passend zijn wanneer haar inspanningen en onderzoeksvelden met een eenmalige bijdrage voor ontwikkeling van website, wetenschappelijk onderzoek, publicaties, ontwikkeling keurmerk en congressen bekroond zou worden. Het werken als vrijwilliger kost intussen immers wel gewoon geld”, zo besloot de heer De Lange zijn reactie.
Ik wil starten met VKB Academy.
U heeft geen Flash player geinstalleerd. Klik hier om deze te downloaden.
