Onderhoud van zilver en andere metalen
Geschreven door Datum: 14-4-2009
Anno 2009 is zilver en ander metaal niet meer weg te denken uit onze kerken. Voorwerpen van edelmetaal horen thuis in de kerkruimte, omdat ze een belangrijke liturgische functie hebben of de kerkruimte op een waardige wijze aankleden. Dat alles moet glimmen als onderstreping van de waarde en als blijk van de zorg die besteed wordt aan het onderhoud van het kerkinterieur en zijn inventaris. Goed onderhoud is niet vanzelfsprekend.
Om een helpende hand te bieden bij dit probleem is er een publicatie verschenen van de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) met de titel: “Onderhoud van zilver en andere metalen in Nederlandse kerken”.
Van de voorzitter
Volgens een ooggetuige was het een indrukwekkend gezicht. Voor in de grote Munsterkerk van Zürich stond een lange tafel, bedekt met een zuiver wit kleed. Op de tafel stonden brede houten schalen voor het brood, en grote houten bekers voor de wijn. Het servies was bewust van hout om de aandacht voor pracht en praal uit te bannen. De predikant – en dat zal ongetwijfeld Huldrych Zwingli geweest zijn - had zijn gewone burgerkleding aan: hij was bij de komst van de Heer niet meer dan een lid van de gemeente. De liturgie was in de eigen volkstaal.
Het is dan Pasen 1525. In Zürich is het besluit gevallen om de mis te vervangen door de maaltijd van de Heer. De reformatie van de kerk krijgt steeds meer vorm.
De gemeente is te omvangrijk om in één keer het Avondmaal te vieren. Op Witte Donderdag is de viering voor het jonge volk. Op Goede Vrijdag is de viering voor de middelbare leeftijdscategorie en op Paaszondag is de viering voor de ouderen. De dienaren gaan tijdens de viering rond met de schalen brood en met de bekers wijn. De avondmaalsvierders nemen voor de herkenbaarheid plaats in het schip van de Munsterkerk, mannen en vrouwen gescheiden: mannen rechts en vrouwen links in het schip.
Niet alleen in Zürich, maar ook in de ommelanden wordt deze vorm van viering overgenomen. Waar er onvoldoende dienaren zijn om brood en wijn uit te delen, neemt men plaats aan de tafel. De viering is vier keer per jaar: met Pasen, met Pinksteren, in de herfst (rond 11 september; de dag van Felix en Regula – specifiek voor Zürich) en met Kerst.
Het gebruik van houten bekers en schalen bij de Avondmaalsviering heeft zich in de stad Zürich nog lang kunnen handhaven. In de grote Munsterkerk is het hout vervangen door zilver in het jaar 1895. De eerste liefde uit de beginjaren van de hervorming is niet onbeperkt houdbaar.
Ook Johannes Calvijn schrijft later in zijn Institutie (boek 4, hoofdstuk 4, 8) relativerend over goud en zilver in de kerk. Sacramenten vragen niet om goud, zo stelt hij. In de vroege kerk besteedde men zeer weinig geld aan de versiering van de kerk. Toen er meer geld kwam wat meer, maar dat bleef ter beschikking van de armen en werd in noodgevallen verkocht en aangewend om voedsel te kopen voor de armen.
Anno 2009 is zilver en ander metaal niet meer weg te denken uit onze kerken. Voorwerpen van edelmetaal horen thuis in de kerkruimte, omdat ze een belangrijke liturgische functie hebben of de kerkruimte op een waardige wijze aankleden. Dat alles moet glimmen als onderstreping van de waarde en als blijk van de zorg die besteed wordt aan het onderhoud van het kerkinterieur en zijn inventaris. In talloze kerken hanteert een vaste ploeg minstens twee keer per jaar de poetsdoek en het poetsmiddel. Was het gebruikelijk dat mensen jarenlang actief bleven en daarmee ervaring opbouwden, in onze tijd wordt dat steeds minder vanzelfsprekend. Toch is er zorg nodig voor het onderhoud van kerkzilver en andere metalen objecten.
Om een helpende hand te bieden bij dit probleem is er een publicatie verschenen van Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) met de titel: “Onderhoud van zilver en andere metalen in Nederlandse kerken”. De handleiding heeft een dubbele doelstelling. Enerzijds geeft de handleiding duidelijke en praktische adviezen, zodat mensen die geen ervaring hebben met het poetsen van kerkzilver en –koper zich de grondbeginselen eigen kunnen maken. Anderzijds is de brochure een pleidooi voor het met zorg en aandacht omgaan met een belangrijk deel van ons religieuze erfgoed. Gemaakt van metaal, voor het oog stevig en degelijk, in werkelijkheid fragiel en kwetsbaar. Kerkelijk kunstbezit van (edel)metaal, soms tientallen zo niet honderden jaren oud, verdient onze zorg en aandacht.
We willen deze handleiding dan ook van harte aanbevelen. Bestellen kan bij de SKKN (www.religieuserfgoed.nl) voor € 4,50 plus verzendkosten.
