Het landelijke Programma Toekomst Religieus Erfgoed krijgt een vervolg. Op 11 november zijn in Den Haag nieuwe bestuurlijke afspraken ondertekend voor de periode 2026-2029. Voor het programma stelt het Rijk jaarlijks € 1 miljoen beschikbaar. Rijk, provincies, gemeenten, erfgoedorganisaties en religieuze gemeenschappen blijven daarmee samenwerken aan de toekomst van religieuze gebouwen. Voor VKB Kerkrentmeesters is vooral belangrijk dat de positie en praktijk van kerkelijke eigenaren binnen het vervolgprogramma nadrukkelijk vertegenwoordigd zijn.
Namens CIO-K (het contactorgaan overheid en kerk rond het kerkgebouw) nemen Karien van Velsen, hoofd Bisschoppelijk Adviesbureau Bouwzaken, Margriet Parlevliet ambtelijk secretaris CIO-K, en VKB-directeur Joost Schelling, deel aan de projectgroep Toekomst Religieus Erfgoed. Gezamenlijk brengen zij vanuit CIO-K de positie van de kerkelijke eigenaren in het programma in.
(Tekst gaat verder onder de afbeelding)
Van kerkenvisie naar uitvoering
Die inbreng is juist in deze nieuwe fase van belang. Inmiddels heeft ongeveer 70 procent van de Nederlandse gemeenten een kerkenvisie. Het accent verschuift daardoor steeds meer van het opstellen van visies naar de uitvoering daarvan en naar procesbegeleiding van eigenaren van gebedshuizen.
Dat sluit nauw aan bij wat de VKB in de praktijk ziet. De toekomst van een kerkgebouw gaat niet alleen over monumentale waarden of stenen. Kerkelijke gemeenten moeten keuzes maken over gebruik, exploitatie, verduurzaming, onderhoud, samenwerking en soms ook nevengebruik of afstoting. Daarbij zijn draagkracht en toekomstperspectief van de geloofsgemeenschap minstens zo belangrijk.
Het programma kiest bovendien nadrukkelijk voor voortgezet religieus gebruik waar dat mogelijk is. Volgens het programma biedt dat vaak de beste kans om religieuze gebouwen duurzaam te behouden. Tegelijk moeten er oplossingen zijn wanneer het gebruik verandert of eindigt.
Grote opgave voor kerkelijke eigenaren
De cijfers maken duidelijk hoe actueel deze opgave is. Nederland telt ongeveer 7.100 gebedshuizen, waarvan circa 5.000 nog religieus worden gebruikt. Tussen 2021 en 2025 kwamen 298 gebedshuizen buiten gebruik, gemiddeld ongeveer zestig per jaar.
Via CIO-K dragen we eraan bij dat de ervaringen, mogelijkheden én beperkingen van lokale kerkelijke eigenaren onderdeel blijven van het landelijke gesprek en beleid.
Lees voor meer informatie het nieuwsbericht ‘Programma Toekomst Religieus Erfgoed krijgt vervolg’ op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Foto’s: Bart van Vliet