Speelt inflatie al een rol bij het opstellen van jullie (meerjaren)begroting? De ontwikkelingen van de afgelopen jaren maken dit noodzakelijk. Daarom dit hartgrondige pleidooi voor structurele aandacht voor inflatie bij het ontwikkelen van financieel beleid.
Jarenlang leek inflatie iets voor economen en krantencijfers. In de praktijk van kerkelijk beheer bleef het vaak op afstand. Tussen 2015 en 2020 verliep prijsstijging vrij gelijkmatig, rond 1,5 tot 2 procent per jaar, met 2,6 procent in 2019 als uitschieter. In de jaren daarna liep dat beeld als gevolg van diverse crises fors op. Geld verloor in korte tijd merkbaar aan waarde. Een bedrag dat in 2015 nog volstond, dekt in 2025 veel minder kosten. Dit werkt ook voor de kerk direct door in lonen, materialen, onderhoud en dienstverlening. Daarom een stevig appel: neem inflatie als vast patroon in de (meerjaren)begroting op.
Sluipend
Juist het sluipende karakter maakt inflatie lastig. Een scherpe stijging van de energierekening valt op. Een hoge offerte voor onderhoud trekt aandacht. De optelsom van kleine prijsstappen over een reeks van jaren blijft veel sneller buiten beeld. Daar wringt het in veel begrotingen. Wie in de meerjarenraming uitgaat van bedragen die min of meer gelijk blijven, maakt van de begroting een papieren werkelijkheid. De cijfers ogen rustig, de praktijk schuift intussen weg.
Goed gesprek rond geldwerving
Bij inkomsten komt dat misschien nog harder aan dan bij uitgaven. Veel gemeenten kennen het patroon: een toezegging voor Actie Kerkbalans blijft jaren op hetzelfde bedrag staan. Dat leek in een periode van lage inflatie nog te overzien. Inmiddels heeft dat een ander gewicht gekregen. Een gift van honderd euro uit 2020 staat in 2025 nog steeds als honderd euro op papier, maar qua koopkracht is hetzelfde bedrag voor de kerk nog slechts iets meer dan 80 euro waard. De betrokkenheid van de gever kan precies dezelfde zijn gebleven. De waarde van de bijdrage niet. Daar zit stille uitholling, zonder dat iemand het bewust zo heeft bedoeld.
Inflatie vraagt om een eerlijk gesprek over geld. Niet in de toon van alarm, wel over verantwoordelijkheid. Kerkleden weten net zo goed dat onderhoud duurder is geworden, dat lonen meestijgen en dat vaste lasten hoger uitpakken dan enkele jaren geleden. Dan mag de kerk aan de inkomstenkant niet doen alsof de tijd heeft stilgestaan. Je kunt best aangeven dat wie een gelijkblijvende gift jarenlang ongemoeid laat, feitelijk kiest voor minder ruimte in het werk van de gemeente.
VKB-Marsh Award
Rekenen met inflatie hoort dus ook bij geldwerving in de kerk. Dit jaar is dat het thema van de VKB-Marsh Award. Nieuwe manieren om middelen te werven kunnen de betrokkenheid verdiepen, nieuwe gevers aanspreken of een project extra draagvlak geven. Daarbij is inflatie verwerken in de inkomsten alleen geen vernieuwende aanpak. Dat is gewoon nodig. Vernieuwing zit in de vraag hoe een gemeente de benodigde middelen bijeenbrengt, met frisse ideeën, slimme acties en vormen van geven die passen bij deze tijd. Als het goed is, maakt het rekenen met inflatie wel onderdeel uit van de vernieuwing.
Zo zijn er kerken die werken met een vorm van abonnement op de Actie Kerkbalans, waarbij het toegezegde bedrag jaarlijks meegroeit met een inflatiecomponent. Een kerk die zo werkt, voorkomt dat inkomsten jaar na jaar ongemerkt minder waard worden.
Taak voor het college
Aan de kostenkant is het beeld even helder. Veel posten bewegen mee met de economie: traktementen, personeelslasten, onderhoud, verzekeringen, materialen en ingehuurde diensten. Dat gebeurt niet steeds op hetzelfde moment, al komt de stijging vroeg of laat wel in de boeken terecht. Dat heeft zelfs de landelijke kerk parten gespeeld: hogere personeelslasten en een quotumopbrengst die onvoldoende met de inflatie was meegegroeid. Dan ontstaat druk die later met moeite is in te halen. Dat geldt net zo goed voor kleinere posten die jaren ongewijzigd blijven, zoals een vergoeding die allang niet meer past bij de werkelijke lasten.
Kerkrentmeesters hebben hier een heldere taak. Neem inflatie op als vast percentage in begroting en meerjarenraming. Niet als nabrander bij de toelichting. Gewoon als vast onderdeel van het rekenwerk, ook komende begroting. Inflatie hoort thuis aan de bestuurstafel, tussen de gewone financiële uitgangspunten van de gemeente.
Goed nieuws…. gebruik FRIS
Het goede nieuws is dat die werkwijze niet ingewikkeld hoeft te zijn. Veel informatie en te verwachten stijgingen zijn in de gegevens van FRIS beschikbaar. In FRIS is terug te zien hoe posten op de winst- en verliesrekening zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. Die historische lijn laat zien waar uitgaven stabiel lijken, waar schokken voorkomen en waar een langere trend zichtbaar is. In combinatie met de forecastfunctie in de meerjarenraming levert dat een behoorlijk realistisch beeld op van de financiële toekomst van de gemeente.
Vaste plek
Rekening houden met inflatie raakt de bestuurscultuur. Een college van kerkrentmeesters dat inflatie serieus meeneemt, kiest voor eerlijk kijken naar de houdbaarheid van het beleid. Dat gesprek gaat dan niet meer alleen over de vraag of de begroting van komend jaar formeel sluit. Het gaat over de vraag of de gemeente over drie, vijf of zeven jaar nog voldoende ruimte heeft voor gebouw, mensen en kerkelijk werk. Juist daar hoort goed rentmeesterschap thuis en dan heb je ook een sterk verhaal om daarmee naar je gemeente te stappen.
Geef dus inflatie een vaste plek in het beleid, aan de kostenkant én aan de inkomstenkant. Herijk bedragen. Spreek met gemeenteleden open over de reële waarde van hun bijdrage. Kijk tegelijk breder naar de werving van middelen. Welke ideeën leven er al in de gemeente? Waar ligt creativiteit die nog geen podium heeft gekregen? Welke aanpak verdient navolging?
Zijn jullie hiermee al voortvarend aan de slag? Dien jullie initiatief in voor de VKB Marsh Award. Een goed project kan andere gemeenten op ideeën brengen. € 3.000,- is een prachtige prijs. Voor één jaar geeft dat lucht. Dat lost inflatie niet structureel op, al kan het wel net het verschil maken bij een begroting die klem zit. Veel mooier is misschien nog iets anders: een goed idee voor geldwerving werkt vaak langer door dan één boekjaar. Dat maakt de Award tot meer dan een prijs. Het wordt een uitnodiging om de vraag naar inkomsten opnieuw serieus op tafel te leggen, net als het gegeven van de inflatie.