Waar hebben we het over?

Veiligheid in de kerk begint met het besef dat (fysiek/financieel/mentaal/seksueel) grensoverschrijdend gedrag overal voorkomt. Sportverenigingen, maatschappelijke organisaties, omroepen, scholen, hulpverlening, families en ook geloofsgemeenschappen. Uit wetenschappelijk onderzoek is bekend, dat in de meeste situaties daders en slachtoffers geen vreemden van elkaar zijn. Reden temeer om juist in de kerk aandacht en oog te hebben voor grensoverschrijdend gedrag en maatregelen te nemen om dit te voorkomen én om adequaat te kunnen reageren als je als geloofsgemeenschap toch met (vermoedens van) grensoverschrijdend gedrag te maken krijgt.  

In het kader van voorwaardenscheppende maatregelen heeft de synodevergadering van 21 april 2023 jl. ingestemd met het rapport ‘Veilige kerk in de Kerkorde’, waarin o.a. kerkordelijk de verplichting tot het aanstellen van een vertrouwenspersoon en het verplicht aanvragen van VOG (verklaring omtrent gedrag) voor ambtsdragers en bepaalde taakdragers in de gemeente vastgelegd zijn. Deze aanpassing in de kerkorde is in 2023 bij classes en gemeente in consideratie gegeven en wordt in 2024 in 2e lezing door de synode vastgesteld. In veel kerken zijn al vertrouwenspersonen aangesteld en is het aanvragen van een gratis VOG voor bepaalde vrijwilligers al staande praktijk.   

Als college van kerkrentmeesters hoef je op dit vlak – nu en straks – niet zelf het wiel uit te vinden, maar word je hierin uitgebreid ondersteund door informatie vanuit o.a. de landelijke kerk. 

 

Belangrijke vragen om je als college te stellen

Veiligheid in de kerk is een brede verantwoordelijkheid, waarbij je ook kunt denken aan de arbeids- en werkomstandigheden van personeel en vrijwilligers. In dit kader is het goed om binnen de kerkenraad helder af te spreken, wie dit aandachtspunt oppakt en/of faciliteert. Uiteindelijk is de kerkenraad verantwoordelijk dat er beleid rondom een veilige gemeente wordt opgesteld. 

  • Heb je als kerk voldaan aan de kerkordelijke basis door een gedragscode, beleid t.a.v. VOG en een vertrouwenspersoon te hebben aan- of opgesteld? 
  • Op basis van een inschatting van de huidige risico’s of actualiteiten: waar zet je de komende tijd beleidsmatig op in? Fraude, cyberrisks, grensoverschrijdend gedrag of nog een ander thema? 

 

Wat moet je als kerkrentmeester doen/weten?

Fraude en bestuurlijk machtsmisbruik

Sinds 1 juli 2021 geldt de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR). De WBTR is bedoeld om wanbestuur, onverantwoordelijk financieel beheer, misbruik van positie en andere ongewenste activiteiten binnen besturen te voorkomen. De wet is niet van toepassing op het bestuur van kerkgenootschappen (kerkenraad, classis, synode en haar colleges), maar enkel van toepassing op rechtspersonen genoemd in artikel 2:3 Burgerlijk Wetboek (zoals stichtingen en verenigingen).  

Maar voor stichtingen, ook kerkelijke stichtingen die onder GR13 vallen, geldt deze wet wel, zoals ‘een vrienden van stichting’. In een aparte notitie hieronder bij de downloads wordt uitgelegd aan welke bestuurlijke voorwaarden u met uw stichting dient te voldoen. 

Toch zijn een aantal principes uit deze wet ook zeer geschikt om rondom financieel beheer voor ook de kerkelijke gremia als preventie ter harte te nemen. We zetten een aantal zaken op een rij: 

  1. Stel afspraken rond financiële transacties als college van kerkrentmeesters (CvK) en college van diakenen (CvD) schriftelijk vast. Je kunt denken aan de volgende zaken: 
    1. Beperk het contant geldverkeer. Laat het betalingsverkeer zoveel mogelijk per bank verlopen, dan wordt het automatisch geregistreerd. Als toch met contant geld moet worden gewerkt, zorg dan voor sluitende procedures, zoals rond het tellen van de collecte. Beperk de hoeveelheid geld in kas en spreek een maximumbedrag af. Stort boven dit bedrag altijd direct af. 
    2. Maak afspraken over betalingen aan leden van het college of de kerkenraad. Leg schriftelijk vast of en zo ja, welke vergoedingen zij mogen declareren en binnen welke termijn dat moet gebeuren.   
    3. Vraag referentie of laat een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) aanvragen voor de leden van het college, ook voor de niet-ambtsdragers (in ieder geval de penningmeester en andere personen die voor de kerk de financiën verzorgen). 
    4. Vraag bij investeringen of andere grote uitgaven boven een van tevoren vastgesteld bedrag altijd bij meerdere aanbieders een offerte aan. 
  2. Leden van het college zijn in staat tot een behoorlijke taakvervulling van hun ambt of functie door: kennis van kerkorde en plaatselijke regeling, regelmatige vergaderingen, besluitvorming wordt helder vastgelegd (inclusief mogelijke bezwaren bij de besluiten) en tegen voorzienbare (financiële) risico’s zijn maatregelen genomen (organisatorische afspraken en/of verzekeringen). 
  3. Spreek af dat leden van het college met tegenstrijdige belangen (projectontwikkelaar én kerkrentmeester) niet aan de beraadslagingen of besluitvorming over belanghebbende zaken (verkoop kerkgebouw/grond) deelnemen of daarover stemmen. 

 

In het kader van financiële fraude is er veel informatie beschikbaar over de toepassing van de WBTR op de website van de Vereniging Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV), waaronder een handige checklist met veel bruikbare tips. Ook het voorkomen van cyber- of digitale identiteitsfraude is erbij gebaat als bestuur goede afspraken te maken over financiële transacties en bevoegdheden. Zie daarvoor dit artikel uit het Nederlands dagblad van 29 augustus 2023.

En voor (kerkelijke) stichtingen hebben we de belangrijkste punten in deze notitie gezet 

Grensoverschrijdend gedrag en seksueel misbruik 

Maak gebruik van de beschikbare kennis en materialen die al voor handen zijn. Op de themapagina van de Protestantse Kerk is veel materiaal overzichtelijk hierover bij elkaar gebracht: (beleidsplan, profielschets vertrouwenspersoon, aanvragen VOG, procedure rondom meldingen van vermoedens etc.) 

Zie ook actuele toerustingsartikel Kerkbeheer nummer 1 – 2024 

Veiligheid en dreigende situaties 

Buiten het bestek van dit onderwerp kan er rondom kerkelijke gebouwen ook sprake zijn van bedreigende situaties bijvoorbeeld door mogelijk terrorisme. Dit thema is nadrukkelijk het veld van het CIO (Contactorgaan Kerk en Overheid) en zij komt geregeld met updates. Deze informatie is in overleg tussen CIO en NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) opgesteld. De informatie is recentelijk (november 2023) opnieuw afgestemd met de NCTV en behoefde geen inhoudelijke wijziging. In huidige versie zijn wel enkele tekstuele verduidelijkingen aangebracht. 

Het handboek ‘Veiligheid Religieuze instellingen’ is voor kerkbesturen ook via de burgerlijke gemeenten verkrijgbaar en online te raadplegen. 

Laatste update: 23 januari 2024