Waar gaat dit onderwerp over?
Vele oude kerktorens zijn eigendom van de burgerlijke gemeente. Deze situatie dateert nog uit 1798 toen door een wet van Napoleon de eigendom van bijna alle kerktorens aan de burgerlijke gemeente is toegewezen. Bij een dergelijke eigendomssituatie is ook de burgerlijke gemeente als eigenaar verantwoordelijk voor het onderhoud en de verzekering van de toren.
Als de toren eigendom is van de kerkelijke gemeente is het van belang om net als bij het gebouw tijdig aandacht te geven aan het onderhoud van de toren. Verder is het belangrijk om zorg te dragen voor een veilige toegang tot de toren voor vrijwilligers, bezoekers en personen die onderhoud moeten plegen.
Belangrijke vragen om je als college bij dit item te stellen
- Is onze kerktoren van de kerk of van de burgerlijke gemeente?
- Wie betaalt het onderhoud en de verzekering van de kerktoren?
- Wie kan de onderhoudstoestand van de kerktoren bepalen?
Wat moet je als kerkrentmeester doen/weten?
Van belang is om te weten wie de eigenaar is van de kerktoren. Bij monumentale oude kerken is dat meestal de burgerlijke gemeente (zie het onderstaande artikel over kerktorens). Doorgaans is dat ook degene die het onderhoud van de toren bekostigt. Als dat niet duidelijk is, kunt u daar navraag naar doen bij de burgerlijke gemeente. Wanneer dit niets oplevert en u twijfelt over het eigenaarschap, kunnen we als VKB onze kerktorenadviseur raadplegen.
Meer weten?
In Kerkbeheer #6 2024 verschenen verschillende artikelen over kerktorens:
-
- Zicht op kerktorens (infographic met cijfers uit het rapport ‘Zicht op kerktorens’ van Kerk&co’)
- Aan het loket: vragen over kerktorens
- Spiegelgesprek over kerktorens met Chris Schaapman (Kerk&co) en Dennis Spaen (Donatus). Dit gesprek is in zijn geheel te beluisteren als Podcast #23.
- Naar aanleiding van dit nummer schreef voorzitter Rik Buddenberg in Kerkbeheer #1 2025 een column over kerktorens.
- Hoofdstuk 5 Handboek Kerkgebouwen (Toren en klok)
- Artikel in Kerkbeheer uit 2017 over kerktorens (hoewel al ouder, wel nog steeds actueel)
- Inventarisatie Kerktorens oktober 2024
- https://monumentenwacht.nl/
- https://www.sbkg.nl/
- www.torenuurwerk.nl
- https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/
Hulp van VKB partners nodig?
Laatste update: 30 december 2025