VKB | Vereniging Kerkrentmeesterlijk Beheer
VKB | Vereniging Kerkrentmeesterlijk Beheer
Menu

Zoek in:

Beleid en beheer

Waar hebben we het over?

De kerkenraad heeft als taak het vaststellen van het beleidsplan (Ordinantie 4-7-1). Op basis van het beleidsplan en afspraken die hieruit volgen, wordt er door het college van diakenen (CvD) en het college van kerkrentmeesters (CvK) een passende begroting gemaakt.  

Goed beleid is geen administratieve verplichting, maar een voorwaarde voor toekomstbestendig gemeente-zijn. Kerkelijke gemeenten staan voor grote opgaven: een dalend ledental, vergrijzing, toenemende financiële druk, het tekort aan predikanten en vrijwilligers, verduurzaming van gebouwen en vragen rond samenwerking met andere gemeenten. Juist daarom helpt een beleidsplan om bewust keuzes te maken en beschikbare mensen, middelen en gebouwen gericht in te zetten.

Gemeenten kunnen niet langer uitgaan van voortzetting van bestaande patronen. Demografische ontwikkelingen vragen om scenario-denken: hoe ziet onze gemeente eruit over vijf, tien en vijftien jaar? Welke activiteiten willen we behouden? Welke functies moeten anders worden georganiseerd? Welke gebouwen blijven noodzakelijk?

Want een toekomstgericht beleidsplan bevat ook een visie op de (kerk)gebouwen. Welke rol speelt het gebouw in de missie van de gemeente? Hoe dragen onderhoud, verduurzaming, exploitatie en eventueel aanvullend gebruik bij aan deze visie? Een gebouw vraagt niet alleen beheer, maar vooral beleid.

Ordinantie 4-8-6 stelt dat bij het opstellen van een beleidsplan overleg met CvD en CvK moet zijn geweest. Want bij een beleidsplan hoort ook een gedegen financiële paragraaf. Je kunt wel veel willen, maar lang niet alles is ook financieel haalbaar. Vanuit het perspectief van kerkbeheer is het daarom goed om een meerjarenraming te maken en deze in de kerkenraad te bespreken alvorens de plannen definitief te maken. Omdat de kerk en de diaconie ook een ANBI zijn, dient ze ook om die reden een actueel beleidsplan te hebben. De fiscus zegt hierover: Dit plan geeft inzicht in de manier waarop de ANBI haar doelstelling wil bereiken. Het plan mag een meerjarig beleidsplan zijn, maar het moet in ieder geval inzicht geven in het komende jaar.

Belangrijke vragen om je als college te stellen?

  • Hebben we als kerkenraad een actueel beleidsplan? Zo nee, wat is daar de oorzaak van? En op basis waarvan worden nu de belangrijke besluiten genomen? 
  • Blijkt uit de financiële paragraaf in ons beleidsplan dat we onze middelen zodanig inzetten dat we onze beleidsdoelstellingen realiseren? 
  • Is ons beleidsplan een levend document in onze gemeente? 
  • Hebben wij in ons beleidsplan voldoende rekening gehouden met toekomstige beschikbaarheid van predikanten, vrijwilligers en ambtsdragers?

Wat moet je als kerkrentmeester doen/weten?

  • Het college van kerkrentmeesters heeft (volgens Kerkorde ordinantie 11 – 2 -7) tot taak – in overleg met en in verantwoording aan de kerkenraad – de materiële en financiële voorwaarden te scheppen voor het leven en werken van de gemeente door o.a. mee te werken aan de totstandkoming van het beleidsplan
  • Kerkrentmeesters beschikken over unieke informatie over financiën, vastgoed, vrijwilligerscapaciteit en toekomstige risico’s. Daardoor zijn zij niet alleen uitvoerders van beleid, maar ook de belangrijke strategische adviseurs van de kerkenraad.
  • Agendeer dus het beleidsplan en bijbehorende beheervraagstukken op de kerkenraadsvergadering. Zorg er dan tevens voor, dat je als CvK in dit gesprek kerkenraadsleden (en ook de mensen met minder financiële kennis) kunt informeren over de meerjarenbegroting en de mogelijke keuzes of scenario’s. Meer hierover is ook te lezen in het artikel ‘Sturen op kengetallen’ uit Kerkbeheer augustus 2023 of in de gelijknamige podcast over dit onderwerp, #9 Sturen op kengetallen.

Voorbeeld van zo’n proces met het college erbij betrokken: Een gemeente stelde vast dat het eigen ledental binnen tien jaar waarschijnlijk zou halveren. In plaats van jaarlijks te bezuinigen werd een toekomstscenario ontwikkeld. Samen met twee buurgemeenten werd gekeken naar gezamenlijke inzet van predikanten, administratie en gebouwen. Door eerst beleid te ontwikkelen en daarna pas maatregelen te nemen, ontstond een plan dat niet uitging van krimp, maar van een gezamenlijke toekomst.

  • De website van de PKN heeft informatie en een stappenplan beschikbaar voor het opstellen van een beleidsplan: Aan de slag met het beleidsplan van uw gemeente
  • Een handig hulpmiddel bij het nadenken over beheer en beleid is deze praatplaat. 
  • Is er nog geen geld beschikbaar, maar is er wel een sterk verlangen een bepaald beleidsvoorstel te realiseren? Neem dan ook in overweging hier toch actief mee aan de slag te gaan. Denk aan fondsenwerving, een extra oproep bij de Actie Kerkbalans, bid hier met elkaar voor, vraag mensen enkele uren van hun tijd te investeren, etc.  

Meer weten?

Heeft u vragen over toekomstgericht gemeente zijn, over de afstemming tussen beleid en beheer? Neem dan gerust contact op met de VKB.

Hulp van VKB partners nodig?

Gericht(er) aan de slag met beheer en beleid, neem dan contact op met de VKB-adviseurs of een van onze partners, waaronder:

Laatste update: 7 juli 2026